شده است . مجد السلطنه بعثمانيان پناهنده شده آنها از وى نگاهدارى كردند و در آن هنگام كه ايرانيان مهاجر به طرف كرمانشاهان ميرفتند و در بيدسرخ با قشون روس ميجنگيدند مجد السلطنه خود را از بغداد بصحنه كه اردوگاه مهاجرين و مجاهدين بود رسانيد بلكه مصدر كارى بگردد ولى رئيس اردوى ملى نظام السلطنه اقبالى به او نكرد و صاحبمنصبان آلمانى كه آن اردو را اداره ميكردند بواسطهء اتصال او بعثمانيان به او وقعى ننهادند مجد السلطنه افسرده خاطر بازگشت نموده در خانقين اقامت كرد و عثمانيان معاشى به او داده از او نگاهدارى كردند نگارنده در صحنه در قصرشيرين و بغداد او را ديده ديگر نديده بودم تا اين وقت كه در تبريز والى آذربايجانش ميبينم با يك اردوى نظامى عثمانى كه او را حمايت مينمايد مجد السلطنه در تبريز كارى كه كرده و آن را بمنزلهء عاقبت‌انديشى براى خود ميشمارد اين است كه وليعهد را از خود اطمينان داده رضاى خاطر ويرا بهرصورت بوده است بدست آورده است با وجود اين بنماينده بودن از طرف عثمانيان بيشتر شباهت دارد تا بوالى ايرانى بودن براى آذربايجان و مسلم است كه عمر حكومت او با عمر توقف قشون عثمانى در آذربايجان توأم خواهد بود . اما اوضاع تبريز و احوال خلق و كيفيت دوائر دولتى مدت طولانى پيش از جنگ عمومى و در ايام جنگ تا وقتى كه حكومت تزارى برهم نخورده بود حكمرانى آذربايجان با نمايندهء سياسى روس بود كه با يك اردوى نظامى روسى حمايت كرده ميشد دربار ولايت عهد و دوائر دولتى اسمى بىرسم بودند تابع قوهء بيگانه انگليسيان هم خوشحال بودند كه بواسطهء معاهدهء 1907 مسيحى در كارهاى آن ايالت در معنى با روسها شركتى دارند . پس از برهم خوردن حكومت تزارى و تخليه شدن ايالت آذربايجان از قشون روس انگليسيان نتوانستند بفوريت قشونى به آنجا فرستاده جانشين قشون روس قرار بدهند حكومت ايرانى محل هم بواسطه فقدان رجال قابل و نبودن زور و زر نتوانست آن ايالت را منظم نگاهدارد در اين حال جمعى بنام فرقهء دمكرات در تبريز نفوذى يافته