يحيى دولت آبادى
172
حيات يحيى ( فارسى )
بگوئيد از من وقت بخواهد يكى دو ساعت در اين باب صحبت بداريم ولى آنوقت بدست نميايد . نگارنده مذاكرهء خود را با رئيس دولت خاتمه مىدهم به اين سخن كه بطور مزاح به او گفته مىشود چون اهل دادوستد هستيد ميگويم اگر در معارف را آزاد گذارديد و در توسعهء آن كوشيديد تقديمى قابلى هم بشما داده خواهد شد با تبسم ميگويد چه خواهد بود ؟ ميگويم رسالهء نوشته شرح مىدهم كه شما بتوسعه معارف از روى اختيار كه خدمت اساسى بلكه اساسىترين خدمتهاست بمملكت گناهى را كه در عقد قرارداد از روى اضطرار مرتكب شده بوديد كفاره داديد . اين سخن برئيس الوزراء برميخورد بسيار هم برميخورد ولى با خنده ميگذراند و ميگذرد و اما طرفدارى از مجمع اتفاق ملل - يكى دو روز ميگذرد و در بهارستان يعنى در اطراف مجلس شورايملى بر حسب تعيين مكانى كه از طرف دولت شده كسانى كه بايد مجمع را تشكيل بدهند مجتمع ميگردند و چون دو جلسه مقدماتى كرده و از يكعده اشخاص ديگر هم دعوت نمودهاند در جلسه سيم در بهارستان تقريبا بيست نفر جمع شده بانتخاب هيئت رئيسهء خود ميپردازند . پس از رسمى شدن مجلس دو نفر را كه وزير خارجه در اروپا تعيين كرده است يكى ميرزا محمد على خان ذكاء الملك و ديگر ميرزا فرج اللّه خان منتصر السلطنه بنمايندگى از طرف خود معين مينمايند در اين صورت مقصود اصلى از تأسيس اين جمعيت حاصل شده است و وزير خارجه طرفدار جدى قرارداد خواهد توانست با آن دو نفر كه براى همين كار با آنها موافقت كرده است و اعتبارنامهئى كه بعنوان نمايندگى از طرف مليون ايران در دست دارند بمقاصدى كه دارد بهتر كامياب شود دولت هم ديگر اصرارى ندارد كه اين مجمع مرتبا دائر بوده باشد ولى واردشدگان بمجمع كه درش به روى طرفداران قرارداد و اعضاى كميته زرگنده هم بسته نبوده بلكه براى آنها بازتر بوده است تا ديگران بويژه مخالفين قرارداد كه عددشان بسيار كم است و در اقليت كامل هستند ميخواهند اين وسيله را در دست داشته باشند و اين عنوان را براى پيشرفت مقاصد ديگر كه دارند مغتنم ميشمارند .