يحيى دولت آبادى

171

حيات يحيى ( فارسى )

بدهيم و ميگويد اين يك كار بين المللى است و هردو دسته جنگجو با آن موافقت دارند در صورتى كه حقيقت امر اينطور نيست . در اين مجلس نگارنده فرصت را مغتنم شمرده محرمانه بوثوق الدوله ميگويم در موضوع قرارداد ايران و انگليس من اگر خيلى خوشبين بوده باشم خواهم گفت شما غير از آنچه كرده‌ايد چاره نداشته‌ايد بكنيد و گرنه به اختيار ممكن نبود بچنين كار اقدام نمائيد فرض ميكنيم آن خوشبينى را دارم در اين صورت ميگويم شما خود چاره نداشتيد كه يك ظرف شكستنى را از بام بيندازيد و بشخصه هم نميتوانستيد فرود آمده آن را حفظ كنيد اما ميتوانستيد به ديگران محرمانه بسپاريد نگذارند به زمين آمده فنا بيابد چرا اين كار را نكرده و نميكنيد ؟ رئيس الوزراء از اين اعتراض بانديشهء طولانى فرو رفته جوابى ندارد بدهد ميگويد حالا كارى است شده و معلوم نيست عاقبتش بكجا بيانجامد عجالتا از اين مبحث گذشته تقاضا ميكنم دربانى در معارف را براى شخص خود نگاهداريد و نگذاريد آنجا بدست بيگانه بيفتد كه دائره‌اش را محدود سازند بلكه از اين راه گمكرده‌هاى خود را جستجو نمائيم و اگر امروز نشد لا اقل اميدوار باشيم كه فردا بشود و در اين كار نظرى بمعارف هندوستان افكنده از آنجا درس عبرت بگيريم . وثوق الدوله - تصور مىكند ما مجبور هستيم براى همه كارمان مستشار از انگليس بياوريم ؟ خير اينطور نيست بخواهيم ميآوريم نخواهيم نميآوريم . نگارنده - اين در صورتى است كه شما با آنها هم قوه بوده باشيد ولى در صورتى كه آنها قوى هستند و شما ضعيف شما را مجبور ميكنند كه بخواهيد و بپذيريد . و مناسب بود اضافه كنم آنچه را از مجراى موثقى شنيده‌ام كه انگليسيان براى همهء دوائر دولتى ما مشاور در نظر گرفته‌اند و اشخاصش را تقريبا تعيين كرده‌اند براى معارف هم خيال كرده‌اند پروفسور براون را بفرستند اما چون بطور محرمانه مسئله در نظر گرفتن براون بنگارنده گفته شده بود اظهارى نكردم خلاصه در اطراف اين موضوع كه نميبايد گذارد در كارهاى اساسى معارف دست دخالت بيگانه داخل گردد قدرى صحبت مىشود و رئيس دولت ميگويد با شما همعقيده هستم بوزير علوم