رشيد الدين فضل الله همدانى

پيشگفتار 25

جامع التواريخ ( تاريخ هند و سند و كشمير ) ( فارسى )

دبيرسياقى در تجديد چاپ تاريخ افرنج از چاپ نخستين كارل يان ، به سال 1339 ، آن را منتشر ساخت . كارل يان در اين گفتار عالمانه - كه من متن كامل آن را در چاپى كه از تاريخ فرنگ ارائه خواهم داد مىآورم تا خوانندگان گرامى نيز از آن بهره‌مند شوند ، - اهتمامى تمام به كار داشت و نخست به تحليل كتاب پرداخت . كارل يان در ادامهء گفتار خود مىنويسد : « . . . فتوحات مغول با اينكه باعث تلفات جانى عظيم و نابودى بسيار از آثار گرانبهاى فرهنگى گرديد ، نتايج مثبتى نيز در برداشت ، و يكى از مثبت‌ترين و سودمندترين نتايج آن اين بود كه افق ديد بشر تا نقطه‌اى كه تا آن زمان بى سابقه و بىمانند بود وسعت يافت . بر اثر اين فتوحات پردهء اسرارى كه در گذشتهء ممالك آسياى مركزى و آسياى شرقى را پوشانيده بود برداشته شد ، و بين اين ممالك آسياى غربى و اروپا روابط و تماسهاى نزديك و دامنه‌دارى برقرار گرديد ، و بدين‌سان وجود قارّهء اوراسيا ، با كليّهء تنوّع و تفاوتهاى فراوانى كه بين ممالك آن وجود داشت براى نخستين بار به صورت حقيقتى آشكار در برابر نوع بشر نمايان گرديد . ايران و چين دو تكيه‌گاه حقيقى امپراطورى مغول را تشكيل مىداد ، ولى ايران به علّت موقعيّت جغرافيايى مركزى خاصّ خود به مراتب پيش از چين چهار راه منافع سياسى و اقتصادى و فرهنگى گرديد ، و ايفاى نقش بسيار مهمّى را به‌عنوان واسطه بين شرق و غرب به عهده گرفت . پس باتوجّه به اين مقدّمه عجب نيست كه بخصوص در اين سرزمين در آغاز قرن 14 ميلادى براى نخستين بار اوّلين مجاهدت را براى تصنيف كتبى دربارهء تاريخ عالم به عمل آوردند . در اينجا بايد در حقيقت از يگانه كوشش در اين راه ، يعنى از كار بزرگ رشيد الدّين سخن گفت ، زيرا كتاب بناكتى كه چندى بعد به تقليد از رشيد الدّين تأليف شده ، در حقيقت اقتباسى است با تغييراتى مختصر از همان اثر عظيم و بىهمتا ! . . . در همان زمان اولجايتو خان ، رشيد الدّين را مأموريّت علمى جديدى