« تواريخ اصل و نسب مغول . . . فصل فصل روايات و حكايات ايشان كه در خزاين معمور موجود است و بعضى پيش امرا و متقرّبان حضرت مستودع ، و تا غايت وقت جمع آن هيچ آفريده را دست نداده . . . و هر مورّخى شطرى از آن بىمعرفت حقيقت حال از افواه عوام . . . نقل مىكرده . . . بعد از تصحيح و تنقيح و امعان و ايقان به لفظى مهذّب مدوّن و مرتّب گرداند و . . . بر منصّهء اظهار جلوهء اشهار دهد . » « 1 » و اين نكته‌اى بديع است كه امروز از آن به « اخبار شفاهى » ياد مىشود ، و رشيد الدّين آگاهانه از آن سود مىجويد ، و سپس مىافزايد : « . . . و آنچه مجمل باشد و مفصّل . . . در كتاب ذكر نرفته ، از دانايان و حكماى ختاى و هند و اويغور و قپچاق و ديگر اقوام و اعيان ، چون از همه اصناف طوايف مردم در بندگى حضرت اعلى ملازم‌اند . تفحّص نمايد ، على الخصوص از خدمت امير معظّم ، سپهدار ايران و توران ، مدبّر ممالك جهان بولاد چينگسانگ . . . كه در بسيط ربع مسكون در انواع هنرهاى گوناگون و معرفت انساب اقوام ترك و تواريخ احوال ايشان ، بتخصيص از آن مغول نظير ندارد ، و از كتب تواريخ كه بدان اصطلاحات دارند اقتباس كنند . . . » « 2 » و از اين نكته برمىآيد كه نخستين تاريخ‌دان عصر مغول ، كه بر انساب و آداب و تاريخ اوروغ چنگيز خان آگاهى داشته بولاد چينگسانگ ، از نخستين ياران و مشاوران رشيد الدّين در تدوين تاريخ مغول بوده است ؛ و رشيد الدّين خود به اين همكارى به روشنى تصريح مىكند . اين فولاد آقا ، از قوم دوربان تاتار كسى است كه « قبل از سلطنت ارغون خان در سال 685 ه از طرف قوبيلاى قاآن به ايران فرستاده شد . ارغون خان ، گيخاتو خان و غازان خان در دورهء سلطنت خود در امور كشور با او مشورت داشتند ؛ و نظر و تصميم او در عزل و نصب وزيران مؤثّر بود . » « 3 »

--> ( 1 ) . جامع التّواريخ ، ص 35 . ( 2 ) . همانجا ، ص 35 . ( 3 ) . تاريخ چين ، ويرايش و پژوهش دكتر وانگ اى دان ، ص 164 .