رشيد الدين فضل الله همدانى

پيشگفتار 20

جامع التواريخ ( تاريخ هند و سند و كشمير ) ( فارسى )

بولاد / پولاد ( در متن بخش تاريخ چين فولاد . ) واژه‌اى فارسى به معنى « آهن خشكه » است كه به زبان مغولى راه يافته و در مفهوم لقب استحكام و صلابت آن مورد توجّه است . چينگسانگ Chengxiang به معنى صدر اعظم . . . واژه‌اى چينى است كه از قرون 3 - 5 ق . م در چين باستان به‌عنوان لقب به مهم‌ترين و عالىترين مقام دولتى اعطا مىشد . . . ، اين لقب بعدا به مغولستان راه يافت و بين مغولان متداول گرديد . در جامع التّواريخ نيز ، هنگام توصيف چگونگى جلوس دوبارهء ارغون خان ، آمده است كه از طرف قوبيلاى قاآن يرلبغ رسيد « كه ارغون خان به جاى پدر خان باشد و بوقا را چينگسانگ لقب باشد . » « 1 » در جامع التّواريخ آمده است كه بولاد آقا افزون بر وزارت ، باورچى ( Baurci ) هم باشد . باورچى كه تلفظّ اين واژه در فارسى ، به معنى « آشپز » است ، و چنان كه در « فرهنگ شعورى » آمده است مفهوم اصطلاحى آن « چاشنىگير » ( چشندهء خوراك ) است . اين وظيفه در دربارهاى چين و ايران از دوران باستان وجود داشت . در دورهء ساسانى كسانى كه اين سمت داشتند به نوشتهء كريستن سن « پدشخوارگر » خوانده مىشدند . وظيفهء باورچى ، چشيدن خوراك شهرياران بود . « 2 » و شايان يادآورى است كه به اشارت ابن فضل اللّه العمرى ، در مسالك الابصار فى ممالك الامصار ، رشيد الدّين خود باورچى غازان خان بود . رشيد الدّين فضل اللّه در نگارش و آرايش تاريخ هند مىگويد : « از آن جهت كه طول و عرض ممالك هندوستان بغايت وسيع و فسيح است ، و پادشاهان بىحصر و مر و رايان بىحدّ و عدّ دارد . . . در اين ملك كسى كه بر تاريخ ايشان كما ينبغى اطّلاع داشتى ، ميسور و مقدور نشد مگر آنكه بعضى فوايد از افواه روات مجتازان و قصّاد مسافران استماع افتاده و

--> ( 1 ) . جامع التّواريخ ، ج 2 ، صص 1161 - 1162 . ( 2 ) . تاريخ چين ، ص 165 .