ديباچه نهضت اسماعيلى و تواريخ آن در ميان فرق اسلامى آنها كه بيشتر به نهضت آزادىخواهانهء مردم ايران در برابر حكومت بيگانهء عربى و جنبش نژادى رهايىبخش آنان كمك و يارى كرده‌اند ؛ از گروه شيعيان اثناعشرى و سبعيان اسماعيلى بايد نام برد . كوشش‌هاى شيعيان امامى اگر نمىبود شايد تا ديرزمانى ملت ايران مىبايستى در قيد و بند اسارت بيگانگان بماند . نهضت شيعيان اسماعيلى خواه فاطميان كه رنگ عربى داشته‌اند و خواه صباحيان كه در خود ايران نشوونما يافته‌اند ، از همان آغاز كار با جنبش نژاد ايرانى همراه بوده است . گواه آن ، دشنام‌ها و بهتان‌هايى است كه اشعريان دوستار عباسيان نسبت به اين گروه روا مىداشتند و آنها را « ديصانى » و « مزدكى » و « مجوسى » مىخواندند . در همين كتاب جامع التّواريخ ( ص 13 ) چنين مىخوانيم : « مهدى . . . خود را به مقدم ديلميه نمود كه او را على بن و هسودان گفتندى . . . » . پس ، ديلميان ، ايرانى بوده‌اند كه مهدى فاطمى به آنها پناه برده است . گواه ديگر اين‌كه بسيارى از رهبران نخستين اين گروه از دانشمندان و هوشمندان ايران به شمار مىرفتند و در همين كتاب ( ص 7 ) از برخى از آنها نام برده شده است . دربارهء تاريخ سياسى اسماعيليان كتاب‌هاى فراوان نوشته‌اند و در تاريخ‌هاى عمومى اسلامى دربارهء آنها بحث شده است . در تاريخ جهانگشاى جوينى و تاريخ وصاف ( پايان جلد چهارم ) و تاريخ كبير جلال الدين جعفر بن محمد بن حسن جعفرى يزدى تأليف 820 ( استوارى ج 1 ، ص 86 و 1235 ) و روضة الصفا و حبيب السّير و احسن القصص ( شمارهء 7219 سپهسالار ) و