رشيد الدين فضل الله همدانى
2
جامع التواريخ ( اسماعيليان ) ( فارسى )
بىخواب و قرار و آرام بودند ، و خراجگزار و منقاد امر و نهى ايشان به قدر معرفت و طاقت شناخت ، و با وجود علايق متواتر و عوايق متكاثر ، آنچه زمان مساعدت نمايد و روزگار مسامحت كند ، بر فتراك جامع التّواريخ بندد ، و بعضى از احوال و افعال خير و شرّ ايشان در آن ياد كند ، تا افكار را اعتبارى و نظّار را يادگارى باشد ، و از مطالعهء آن فوايد بىاندازه و عوايد بىقياس اقتباس نمايند . بنابراين مقدّمات و اساس بر آن موجبات ، از هر جاى و هركتابى تمجمجى نمود و تحفهاى ساخت خدمت اين حضرت را ، چه همّت اين پادشاه عادل در دين عاليتر از همه همّتهاست ، و رغبت او در تمهيد قواعد اسلام صادقتر از همه رغبتها . و امروز از جمله پادشاهان دهر و سلاطين و خانان عصر اوست كه علوم شريف را به حضرت با نضرت او قبول و عزّت است ، و در توطيد مراسم شرع رغبت و عنايت ، و در حقّ ضعيف و قوى مزيد عاطفت و مرحمت ، و در اسلام غيرت و صلابت ، و به زمان دولت او پرستش اوثان و اصنام به قبلهء اسلام مبدّل شد ، و تاريكى شرك و ضلالت بكلّى محو گشت . ايزد تعالى سرير سلطنت را به قدوم مباركش مزيّن و محلّى داراد ! و دعوات خير دولت او را مستجاب گرداناد ! اميد به حضرت آفريدگار عزّ و علا چنان است كه ابتداى آن به انتها و افتتاح به اختتام پيوندد ، و يادگارى ديگر ميان اهل عالم مؤخّر گذارد كه تا انقضاى عالم و انقراض نسل بنى آدم منقضى و منقرض نشود . و بر مورّخ نقل حوادث و اخبار و روايت از وقايع و نوازل و آثار از ناقلان معتمد معتبر و راويان مذكور مشتهر باشد ، نه عهدهء صدق و كذب اقوال و افعال . چه او اخبار مىكند ، و خبر محتمل صدق و كذب باشد . پس اگر در آن به خلاف عقيدت اهل سنّت و طريقت و جماعت ، حكايتى باشد آن را بر ضعف راى و وهن اعتقاد [ اين ضعيف ] حمل نكنند ؛ و ذمّت او به عهدهء آن