سيد ابو طالب موسوى فندرسكى
20
تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى )
و باز در جاى ديگر : چه پادشاهان صاحبان عقول قويّه و از جانب حقتعالى مؤيّد به نفوس قدسيهاند ، كاردانى و تدبير امور شاهنشاهى ايشان فطرى است و ايشان را در هيچ باب از اين ابواب ، احتياج به تعليم و آموزندگى كسى نيست و قوّت عقل ايشان زياده بر عقول جميع خلايق و فهم و ادراك ايشان بر فهم و ادراك هر عاقل كاملى راجح دقايق است . در اينجا ، گويى نويسنده در مقام ارائه ادلّهء براى اثبات امامت معصوم است كه اينچنين ، شاه بلكه مقام شاهى را از هر نوع خطايى تبرئه كرده و انتصاب او را كاملا الهى تلقى كرده است . گفتنى است كه يك بار هم در اشعار خود او را جانشين ده و دو مقام يعنى ائمه اثنا عشر ( ع ) مىداند . ازين زبدهء آل خير الانام * ازين جانشين ده و دو مقام به هر حال ، افزون بر اين قبيل مطالب كه مىتواند بينش سياسى وى را در حوزهء انديشه سياسى نشان دهد ، مطالبى هم درباره نوع سياستمدارى صفويه در اين رساله آمده است كه براى شناخت رابطهء شاه با اركان دولتى آن هم به صورت مقايسهاى ميان شاهان صفوى اهميت دارد . ب ) اهميت تاريخى اما به لحاظ تاريخى ، اطلاعات جالب و قابل توجهى به صورت پراكنده در اين كتاب وجود دارد . نويسنده در بيان نخستين ويژگى شاه سلطان حسين ، از دستور العمل او براى امر به معروف و نهى از منكر و به خصوص مبارزه با شرابخوارى ياد مىكند . وى در جاى ديگرى نيز درباره برخى ديگر از مفاسد و جلوگيرى از آنها به ويژه درباره رفت و آمد نوجوانان به قهوهخانهها و سلمانىها مطالب جالبى آورده است . نمونه ديگر از مطالب تاريخى ، مربوط به مخالفت شاه سلطان حسين با نگهدارى حيوانات وحشى است . مؤلف سابقه اين مسأله را در دوره صفوى دنبال كرده و ضمن بيان ضررهاى آن ، از دستور العمل شاه سلطان حسين براى از ميان بردن اين قبيل مراكز و به كار گرفتن كاركنان آنها در