بساط عدل بگسترد و قانونهاى نيكو نهاد . در زمان كيوك خان و بعد از او اغول غاتمش و خواجه و باقو با بازرگانان سوداهاى بزرگ كرده بودند و حوالات داده كه برخى حاصل و برخى باطل گشته بود در اين زمان صاحبان حوالات بشكايت آمدند . منكوقاآن فرمود تا كاتبان ديوان و خزانه‌داران حساب كنند . هفتصد هزار بالش نقره برآمد . پس بىتوقف و بىمشاورت با اركان دولت فرمان داد تا از ممالك جمع آورند و در هيچ تاريخ مطالعه نرفته كه پادشاهى قرض دشمنان و مخالفان خود را ادا كند . در سال 656 درگذشت . ذكر جوجى چون جوجى بمرد از وى هفت پسر بماند : هردو ، باتو ، برستاى ، تنكوت ، بركه ، بركجار و بوقاتيمور « 1 » . باتو از ساير برادران به شهامت و سخاوت و عدل ممتاز بود . پس او وارث ملك پدر گشت و چهار هزارهء خاص پدرش : كرك ، اران ، ازك ، الغوى ، كه زيادت از ده هزار لشكر زننده بودند در نظر برادر بزرگتر او هردو بود . لشكرگاه باتو نواحى آب ايتيل بود [ 579 ] و در آنجا شهرى بنا كرد بزرگ و باطراوت به نام سراى و با آنكه خود كيش نصرانى داشت به هيچ ملت متمايل نمىشد و از تعصب بدور بود . چون حاتم آخر الزمان يعنى اوكتاى قاآن بر تخت قرار گرفت در مجلس مشاورت دوم قرار بر آن شده بود كه بر روس حمله برند . از شاهزادگان منكوقاآن و كيوك و قداقان و كلكان و بورى و بايدار و هردو و تنكوت و سنتاى بهادر بدين مهم معين شدند . هنگام بهار از مكانهاى خويش در حركت آمدند و در حدود بلغار به يكديگر رسيدند و بر بلاد روس تاختن آوردند . تا شهر « مكس » « 2 » پيش تاختند و قتل و غارتى تمام بكردند . در اين نبرد فرمان شد كه گوشهاى كشتگان ببرند . گوشهاى بريده را شمار كردند دويست و هفتاد هزار گوش بود . شاهزادگان از اين جنگ پيروز بازگشتند . آنگاه باتو را هوس تصرف اراضى اقوام كلار و باشغرد كه كيش عيسوى داشتند در سرافتاد چون زمستان سپرى شد جنگ درپيوستند . مردم شهر با چهار صد هزار سوار

--> ( 1 ) - جهانگشاى : بقاتيمور . ( 2 ) - ظاهرا شهر مسكو است . جهانگشاى قزوينى ج 1 / حاشيه ص 222 .