عبد المحمد آيتى
271
تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )
شد . جپر و تكمه گريختند و از آب ايلا گذشتند . چپر اشارت راند تا ايل تكمه را غارت كردند و خود به سوى قاآن رفت . تكمه چون از چپر بگريخت در راه به دست سپاهيان كبك دچار شد و كشته گرديد . در تمام اين مدت بيشتر ممالك تركستان و ماوراء النهر در اثر جدال شاهزادگان ويران گرديد . همهء كسب و كارها تعطيل شده بود و دهقانان در اثر كثرت مطالبات جلاء وطن كردند . كبك و شاهزادگان در آغاز سال 709 مجلس مشاورتى ساختند [ 520 ] و بر خانيّت شهزاده ايسنبوقا كه به سن از كبك بيش بود متفق شدند و او را به خانى بنشاندند . بعد از آنهمه كشمكش ملك سامانى يافت و مردم آسوده شدند و شاه اغول را كه به دو پناهنده شده بود هزارهء خاص و سرزمين معين داد و بيشتر ممالك قيدوئى و توائى بهم پيوست . حسبت سلطانى در سال 707 رسول از ماوراء دربند نزد سلطان محمد الجايتو آمد كه در حين نبرد ميان شهزادگان ، دخترى از خاندان خانى بغارت رفته است و هرچه بيش مىجويند كمتر مىيابند . چه بسا مردى فرومايه او را خريده باشد . اگر شاه اجازت دهد به جستجوى او پردازيم . شاه فرمان داد تا گروهى از معتمدان به تجسس پرداختند و خواجه سرايان درون خانهها رفتند و گرديدند تا عاقبت او را در « اردو بازار » يافتند . پس او را برنشاندند و با شكوهى تمام روانه كردند . از آنپس فرمان شد كه در اردو كه مركز سلطنت است كنيزان و اسيران مغول را جز براى حرمسراى سلطانى نخرند و نفروشند و فرمود تا مسلمانان از شركت در فسق و فجور اجتناب جويند . و همهء مطربان و فواحش « اردو بازار » و ساير بلاد توبه كنند . و زنان از خانهها خارج نشوند و حتى به مجالس وعظ نيز نروند [ 521 ] و اگر كسى را از ايشان ديدند كه در بازار و كوچه با بيگانهاى سخن مىگويد و يا در خانه مرتكب فسقى شده است گرد شهر بگردانند و رسوا سازند و خمارخانهها و مصطبهها را قفل برنهادند و عوارض و خراج آن را از دواوين حذف كردند . تنها در هر ناحيه يك شرابخانه آن هم در خارج شهر جهت ايلچيان باز باشد و ارباب و اسباب آن كار به قدر ضرورت آنجا جاى دهند و از آميزش با مؤمنين ممنوع گردند و كسى را حق انداختن شراب نيست . پس رسولانى به اطراف روانه داشت ، تا اين احكام بمردم رسانيدند .