عبد المحمد آيتى
113
تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )
در اثناء جنگ دريا طوفانى شد آن چنان كه برخى كشتيهاى فارس با شادى بيتكچى و شمس الدين محمد بن علىلور كه نايب خاص اتابك بود و چند تن ديگر از امراء و افراد حشم غرق شدند . نزديك شد كه همهء لشكر فارس طعمه طوفان گردند زيرا به جنگهاى دريائى بر خلاف سپاه هر موج عادت نداشتند . سوغونجاق براى دلگرمى و ترغيب لشكر به ميان آب رانده بود وقتى وضع را چنين ديد از دريا بيرون شد و سرپشتهاى كلاه از سر برگرفت و به درگاه خدا بناليد و گفت كه : اگر چنگيز خان از سر صدق ياسا نهاده ، بر خاندان او چه كسى زيادتى تواند جست . دعاء او به اجابت رسيد . لشكر فارسى تيرباران آغاز نهاد و كشتيهاى قلهاتى را منهزم كرد و بار ديگر جزيرهء كيش را به تصرف آورد . [ 197 ] سوغونجاق پس از آنكه لشكرى تمام از سواره و پياده در عرصهء كيش آماده فرمود به دار الملك بازگشت و محاسبات دو ساله و خزانه را برگرفت و همراه اتابك ابش دختر سعد بن ابو بكر به حضرت شتافت چه در زمان مادرش تركان ميان او و منكوتيمور فرزند هلاكو خان عقد ازدواج واقع شده بود . بعد از آنكه از دو جانب قطارهاى شتر هدايا و تحف تقديم شد عوض مهر و شيربها را چهار دانگ بستان فيروزى و نوروزى و اسواق خانملكى با هشتاد هزار دينار از سدس املاك ملّاك دار الملك و مواضع املاك كبير به حكم فرمان هر سال تعيين فرمودند و از اصول اموال ممالك فارس جدا كردند . مذمت عمال فارس حكام فارس از روى حسد بر زيان هم در بيان اعمال زشت يكديگر سخنان گفتند و رسالهها پرداختند . هرچند در مقاطعهء بلوكات ، توفيرات بىحد بود و از رعايا نيز به علت اخراجات علاوه بر خراج به راههاى گوناگون وجوهى مىگرفتند ، اما اسراف در اخراجات محصلان و استسلاف اموال با ربح گران از تازيك و ترك جهت خزانهء بزرگ يا پيشكشها و هداياى امراء و سرهنگان و ما يحتاج سفر اردو و ترتيب تحفهها و توقعات بىاندازه بود . و نيز تقديم خدمات و رشوهها كه براى در امان ماندن از شر يكديگر ملتزم مىشدند مزيد بر آن مىگشت . همچنين مقدارى از تعهدات لاوصول مىماند و خراج سال ديگر بر آن افزوده مىشد لاجرم در پرداخت مال مقرر تقصير مىشد و وجوهات صاحبان حوالهها تحصيل نمىشد و در نتيجه ملك ويران و رعيت خانه خراب مىگرديد . دليل بر اين مدعا صورت حال ملك شمس الدين محمد بن مالك است كه مال بسيار داشت و كالاى او بطريق