أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

310

تجارب الأمم ( فارسى )

را به دست گرفت و دو هزار و هفتصد دينار ماهيانه براى او و دبيرانش برقرار شد . مقتدر به حسين نيز خلعت پوشانيد تا به ژاژخائىها دربارهء او پايان دهد . سپس حسين بن قاسم برنامه و جدولهائى براى بودجه نوشت و دستنوشت * دبيران دفترهاى « اصل » و دفترهاى « بازرسى » را بر درستى آنها بگرفت . رقم درآمد بخشها ، در آن جدولها به گونه‌اى كه اميدوار بود نوشت ، رقمهاى هزينه را نيز به گونه‌اى كه نزديك به درآمد بود نشان داد . او با اين رفتار به دل مقتدر آرامش داد ، مقتدر اين برنامه را به خصيبى داده دستور اجراى آن را داد . چون خصيبى آن را بررسى نمود ، ديد حسين بن قاسم در اين برنامه‌ريزى ترفند به كار برده است . او در ارقام درآمدها ، برداشت از بخشهائى را گنجانده است ، كه از دست سلطان بيرون رفته به دست ياغيان است ، مانند بخشهاى « رى » و كوهستان كه به دست ديلميان است . و بخشهاى موصل و ديار ربيعه ، كه به دست مونس افتاده ، و درآمد ديار مضر و شام و مصر كه چهار سال است به پايتخت نرسيده ، و بسيار سنگين هم هست . او در بخش هزينه‌ها ، افزايش حقوق سپاهيان و وابستگان دربار و جز ايشان را كه خود افزوده بود ، از قلم انداخته و در بخش برداشت‌هاى احتمالى آينده ، برداشت از املاك فروخته شده را نيز آورده است . پس خصيبى يك برنامهء بودجه در برابر آن ريخته ، بر مقتدر عرضه نمود . مقتدر دستور داد دبيران گرد آمده روشن‌گرى نمايند و او را مأمور مناظرت با ايشان كرد . گفتگو به كشاكش و پرخاش انجاميده گفت : من كدام دروغ را به عرض سلطان رسانيده‌ام ، مگر اين دستنوشت پيمانكاران نيست ؟ دبيران گفتند : پناه بر خدا كه كسى * وزير را بدان متهم كند ، ولى برنامهء بودجه ، به گونه‌اى چيده شده است ، كه وزير ناچار شده است ، براى هزينه‌هاى سال 319 بر ماليات سال 320 حوالت دهد . هم اكنون پيمانكاران ليست‌هائى از پرداخت‌هاى خود را كه براى سال 320 حوالت دهد . هم اكنون پيمانكاران ليست‌هائى از پرداخت‌هاى خود را كه براى سال 320 داده‌اند ، و حوالتهائى را كه براى سر خرمنهايشان پذيرفته‌اند ، به دفترهاى بازرسى آورده و ما براى پاسخگوئى بدينجا آورده شده‌ايم . حسين [ وزير ] گفت : آيا مىدانيد ، مبلغ همه اين پيشخور شده‌ها چه قدر است ؟ گفتند : آرى ! پس سندى را آوردند كه مبلغ آن را در بر ميداشت ، و