اين كتاب چيزهايى آورده كه مرد مىتواند در زندگى ، خود را بدان راه برد . وى اين كتاب را با حديث ، آيه ، اندرز و شعر برآميخته است . 18 . كتاب الجامع . نام اين كتاب در ياقوت ( 5 : 10 ) و عاملى ( 10 : 146 ) به همين صورت آمده است . دكتر عزت آن را در پزشكى مىداند ، و بسا جامعتر از الحاوى رازى . 19 . كتاب فى تركيب الباجات من الأطعمه ( كتاب الطبيخ ) كتاب در آشپزى طبى است . ابن ابى أصيبعه ( ص 245 ) گويد : مسكويه اين كتاب را بسيار استوار نوشته است . 20 . كتاب الأشربه . . . ( ابن ابى أصيبعة ، همان صفحه ) . در تهيهء شربتهاى طبى . 21 . مختصر النبض . كتابى است در پزشكى كه به نام عضد الدوله نوشته است . 22 . كتاب فى الادوية المفردة ( قفطى ص 332 ) در پزشكى و داروهاى ساده . 23 . احوال الحكماء و صفات الانبياء السلف . ( خوانسارى 1 : 256 ) . عاملى نام اين كتاب را چنين آورده است : احوال الحكماء السلف و صفات بعض الانبياء السالفين . 24 . المختصر فى صناعة العدد ابو سليمان در ( صوان ص 347 ) گويد : « او راست تصنيفهايى در همهء رشته‌هاى رياضى و . . . حساب و جز آن كه در دست همگان است و در حلقه‌هاى درس مىخوانند . » 25 . فقر أهل الكتب ( شهرزورى ص 76 ) . 26 . رسالة فى دفع الغمّ من الموت . در اين كه از مرگ نبايد ترسيد . 27 . تعاليق على الكتب المنطقية . نقد نظر منطقيان در كتابهايى كه نوشته‌اند . 28 . وصيت مسكويه . اندرزى كه به جوياى حكمت مىدهد . 29 . وصيت يا عهد مسكويه . پيمانى كه مسكويه با خود بسته بوده است . 30 . رسالة له إلى بديع الزمان الهمذانى فى جوابه . ( ياقوت 5 : 11 - 17 ) . 31 . تجارب الأمم . كتابى كه ترجمهء آن هم‌اكنون در برابر شماست و ما مىخواهيم با تفصيل بيشتر دربارهء آن سخن بگوييم . نخست به نگرش مسكويه نسبت به تاريخ مىپردازيم : تاريخ از ديدگاه مسكويه با نگاهى به مقدمهء تجارب الامم روشن مىشود كه تاريخ در نظر مسكويه مشتمل بر رويدادهايى است كه انسان مىتواند در زندگى فردى و اجتماعى خويش از آن پند گيرد و