أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )
175
تجارب الأمم ( فارسى )
دارد به كار گيرد و هيچ كوششى را فرونگذارد و كار يك يك كارگزاران را بنويسد و مهر خويشتن و مهر خوشنودى مردم آن خوره را بر آن زند و به نزد من فرستد . نيز تنى چند از كسانى را كه پسنديدهء مردم خوره باشند گسيل دارد و اگر بخواهند كه چند تن از فروپايگان نيز با آنان باشند چنين كنند . فرستادگان چون به درگاه بيامدند بار دادم و در برابر بزرگان كشور ، شاهان ، داوران ، آزادگان و نژادگان ، در آن گزارشها و ستمنامهها نيك نگريستم . پس ، هر دادخواهى كه از كارگزاران يا از نمايندگان ، يا از نمايندگان نمايندگان ما ، يا از زنان و بستگان خاندان ما مىبود بى آن كه گواهى بخواهيم ، از باج گزاران فرو انداختيم . چه ، نيك مىدانستيم كه باج گزاران در برابر آنان ناتوان باشند و زورمندان به مردم ناتوان ستم كنند و هر دادخواهى كه مردم از يك ديگر مىداشتند و راستى بر من آشكار مىگرديد پيش از آن كه از نزد ما بروند ، دادشان بستانيدم و آن چه دشوار مىبود و در پژوهش ، به گواهان و داور شهر نياز مىافتاد ، استوارى از دبيران ، استوارى از موبدان ، استوارى از بندگان و پيرامونيان خويش را با آن بفرستادم و كار را استوار داشتم . در آن جا كه سخن از راستى و داد باشد ، يزدان در چشم ما ، ارجى براى خويشان و بندگان و پيرامونيان ما ننهاده است . زيرا كه نزديكان شاه با شكوه و نيرويى كه دارند ، ستم كردن از ايشان بر مىآيد و اگر شهريار آنان را به خويش واگذارد ، هر كه با ايشان درافتد برافتد ، مگر كسانى از ايشان كه هم به فرهنگ شاه فرهيخته باشند و آيين او را پاس بدارند و با مردم او مهربان باشند [ 106 ] كه اينان اندكاند . پس ستمهايى كه از ايشان مىشناختهايم ما را بر آن داشت تا در دادخواهىهايى كه بر آنان به نزد ما مىآوردهاند گواه نخواهيم . نيز نخواستهايم به كسانى كه در سايهء ما نيرومند ، و با جايگاهى كه در نزد ما داشتند ، در پايگاهى بلند بودهاند نيز ستمى رود . چه راستى و داد ، ناتوان و نيرومند و بى نوا و توانگر را يكسان در بر مىگيرد . ليك هر گاه كه داورى دشوار مىبود ، داورى هم بر زيان ويژگان و بندگان را از داورى به زيان درويشان و تهىدستان و نيازمندان خوشتر مىداشتيم . چه مىدانستيم كه اينان را ياراى ستم كردن بر پيرامونيان ما نباشد . نيز مىدانستيم كه آن ويژگان را كه داورى به زيانشان كردهايم ، از نوازشها و بخششهاى ما بهرههايى است كه اينان را