جعفر بن محمد بن حسن جعفرى
10
تاريخ يزد ( فارسى )
شهر بوده است و طبعا علما و طلاب متعددى در حوزههاى بحث و درس اين مدارس با تكلف مرسوم تعليم و تعلم مىكردهاند . حاكم يزد در آن عهد ، بنام امير چخماق ، از سران مقتدر سپاه ، مردى دوستار آبادانى بود . خودش و حرمش آثار و ابنيهء خيرى در يزد پىافكندند كه هنوز از باد و باران گزند نديده است و مسجد و سردر بازار آنان بعد از گذشت پنج قرن در نهايت عظمت برپاست . اين دو اثر تاريخى تنها از آثار تاريخى شهر يزد نيست ، بلكه از مظاهر هنر و معمارى ايرانى و از آثار برجستهء دوران تيمورى است . اگر بخواهيم كه تاريخى را براى افول رونق شهر يزد قائل شويم اوائل قرن دهم است ، يعنى چندى پس از تأليف همين كتاب . مطابق رواياتى كه در تاريخهاى يزد مذكورست و با توجه بآثار تاريخى شهر ، عظمت يزد از هنگامى آغاز مىشود كه شعبهاى از سلسلهء كاكويه در آنجا به امارت رسيدند و بعدا سلسلهء اتابكان دنبالهء كار آنها را گرفتند . در عهد آل مظفر يزد تقريبا مركز و تختگاه اصلى اين سلسله بود و آبادانيهاى چند در اين شهر از خود به يادگار گذاردند . حاكمان و واليان عهد تيمور نيز در عمارت يزد و عظمت آن بسيار كوشيدند . درين كتاب مطالب و اطلاعات دست اول راجع به همهء اين دورهها بدست داده مىشود . اطلاعاتى كه راجع به مدرسهها و مسجدها و باغها و قناتها و ديگر آثار يزد درين كتاب هست همه مفيد و تازه و در حدّ خود دقيق است .