محمد مهدى ملايرى

408

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

ندهد و موجب از ميان رفتن اصل موضوع نگردد ، مؤلف كتاب برعكس تحولاتى عميق و اصولى در دستور زبان عربى پيشنهاد مىكند و با طرحى كه تهيه كرده قواعد مدوّن صرف و نحو عربى و طرز تنظيم و سازمان آن را دگرگون مىسازد ، به‌طورىكه مىتوان آن را يك طرح انقلابى ناميد . رساله شامل نمونه‌اى است از خطى كه يكى از ادباى هنرمند لبنان به نام نصرى خطار براى زبان عربى ساخته و آن را « خط يك‌نواخت » نام نهاده است . وى براى اين‌كه خط پيشنهادى او از خط كنونى زياد دور نباشد تنها به اصلاح قسمتى از اشكالاتى كه براى خط عربى مىشمارند اكتفا كرده و براى اين‌كه عملى بودن خط پيشنهادى خود و منافع آن را نشان دهد ، تنها به نوشتن مقال و اظهارنظر اكتفا نكرده بلكه براى اين خط نو در امريكا حروف مخصوص ريخته و با آن رسالات و اوراقى به چاپ رسانده و حتى ماشين تحريرى هم با آن ساخته و از مجموع آنها و چيزهاى ديگرى كه به كار معرفى اين خط بيايد نمايشگاهى در دانشگاه امريكايى بيروت ترتيب داده و بدين‌طريق فكر و نظر خود را تا حدى با عمل توأم كرده است . اشكالى را كه آقاى خطار با اين خط پيشنهادى خود مىخواهد از ميان بردارد همان اشكال فنى و چاپى معروف است كه به جاى 38 يا 30 علامت ، چنان كه در مقدمهء اين رساله نوشته شده براى خط عربى بايد 400 علامت به كار برند . در اين خط حروف به صورتى درست شده كه در اول يا وسط و آخر كلمه تغيير نمىكند و به جاى چهارصد حرف فقط با سى حرف رفع احتياج مىشود . هرچند آقاى خطار براى ساختن اين خط رنجى به خود هموار ساخته و ذوق و هنرى در آن به كار برده و مالى در اين راه صرف كرده است ، ولى آنان‌كه طالب اصلاح خط عربى و رفع دشوارىهاى آن هستند اين عمل را تنها يك تفنن هنرى در خط كنونى مىدانند ، نه يك اصلاح اساسى . اينان مىخواهند كه خط عربى به صورتى اصلاح شود كه يك‌باره و براى هميشه همهء نقايص آن مرتفع گردد و دشوارىهاى آن بر طرف شود ، و به چنين اصلاحات جزيى نمىانديشند .