محمد مهدى ملايرى
333
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
دربارهء معتقداتشان در دست است . يزيدىها گروهى از كردها هستند كه در قسمتى از كردستان كه اكنون در كشور عراق واقع است در بخشهاى كوهستانى سنجار نزديك به مرز تركيه ساكن مىباشند ، و شمارهء آنها را بين 27 تا 30 هزار تن نوشتهاند . هرچند اين گروه چنانكه گفتيم به نام يزيدى خوانده مىشوند ، و به گمان خود آنها نيز اين يزيد همان يزيد بن معاويهء معروف است كه وى را موجودى ملكوتى مىشمارند ، ولى محققان را عقيده بر آن است كه ريشهء اصلى كيش و آيين اين طايفه خيلى قديمتر از اسلام و يزيد است ، و كلمهء يزيد تحريفى است از نامى قديمتر كه اصل آن بر ايشان كاملا روشن نيست . حدس مىزنند كه اين نام در اصل ايزد يا يزدان بوده كه در دورهء اسلامى و در هنگامىكه اين گروه در بين اعراب و سرزمينهاى اسلامى محصور مانده و كموبيش تحت تأثير زبان و عقايد عربى و اسلامى قرار گرفتهاند ، همچنانكه نام فرشتگان و خدايان و شعاير مذهبى آنان به عربى تبديل شده ، كلمهء يزدانى يا ايزدى هم كه در عربى نامأنوس بوده كمكم به صورت يزيد درآمده و با يزيد بن معاويه آنهم با خلط مفاهيم تاريخى تطبيق شده و همان عقايدى كه دربارهء يزيدان يا ايزدان داشتهاند بهطور ناقص با اسم جديد منطبق گرديده است . در كتابى كه گفتيم يكى از بزرگان يزيدىها دربارهء تاريخ و عقايد و آداب و رسوم آنها نوشته راجع به اصل و تبار يزيدىها چنين آمده است : « ملت يزيدى به زمان خشايارشا و اردشير پادشاهان ايران مىرسند ، و هنوز هم در ايران شهرى است به نام ازد يا ازدوكان « 1 » و عقايد آنها در آن دوره راجع به ملك شمس الدين و ملك فخر الدين يعنى آفتاب و ماه و همچنين در تناسخ ارواح و غالب عقايدشان مانند مصريان قديم بوده و فرشتهء باد و فرشتهء باران و فرشتهء آتش را نيايش مىكردهاند ، و ملت يزيدى را به نام ملت يزدان ( ازدان ) مىناميدهاند ، و به نام يزدان پاك نورانى آفريننده شب و روز و آفرينندهء خورشيد و ماه سوگند
--> ( 1 ) . لابد منظور شهر يزد است كه برخى از محققان نيز نام يزيدى را از نام همين شهر مشتق مىدانند . نگاه كنيد به : A . V . Jackson , Persia , Past and present , p . 11