محمد مهدى ملايرى

320

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

و در آيه 17 از سورهء حج دربارهء آنها چنين آمده است : « كسانى كه ايمان آوردند و كسانى كه يهودى شدند و صابيان و ترسايان و مجوس و كسانى كه شرك ورزيدند ، خداوند در روز رستاخيز بين آنان حكم خواهد كرد و خداوند بر همه چيز گواه است . » و در فتوح البلدان بلاذرى نيز از گفتهء پيغمبر اسلام روايت شده كه با آنها ( يعنى با مجوس ) همچون اهل كتاب رفتار كنيد . در دين زردشتى خدايانى كه در آفرينش و ابداع با « اهورامزدا » شريك باشند وجود ندارد ، بلكه در اين دين فرشتگانى هستند به درجات و پايگاه‌هاى مختلف كه از طرف اهورامزدا نگهبانى و حمايت قسمتى از آفريدگان به گروهى از آنها واگذار شده . ممكن است كه اين عقيده به فرشتگان نگهبان از بازماندهء دوران اعتقاد به چند خدايى و تحولى از آن عقيده در دورهء توحيد باشد ، حتى فرشتهء مهر كه گفتيم در نزد ايرانيان قديم بزرگ خدايان بوده و پرستش وى چندين قرن در بخش بزرگى از جهان آن روز رواج داشته در دين زردشتى آن مقام را ندارد . بلكه در اين دين وى يكى از بزرگترين فرشتگان آفريدهء اهورامزدا و فرشتهء عهد و پيمان است . و در اوستا سرود مخصوصى در ستايش مهر هست كه در آن مىخوانيم : « مهر را ستايش مىكنيم كه پهنهء زمين تجلىگاه او است . اهورامزدا گفت من چون مهر را آفريدم آن را مانند خود درخور ستايش و نيايش آفريدم . » و اما دستگاه علوى آفرينش در دين زردشتى بدين‌ترتيب است كه نخستين گروه از آفريدگان اهورامزدا فرشتگان مقرب هستند كه آنها را امشاسپندان نامند . اين فرشتگان داراى دو سرشتند ، يكى سرشت آسمانى مجرد و ديگرى سرشت زمينى مادّى ، يا چنان‌كه اصطلاح كرده‌اند سرشت لاهوتى و سرشت ناسوتى . هريك از اين فرشتگان از جنبهء لاهوتى نمايندهء يك صفت از صفات ثبوتى خداوند و در عالم ماده نگهبان قسمتى از آفريدگان اهورامزدا مىباشند . هنوز نام اين فرشتگان هفتگانه در نام ماه‌هاى ايرانى ديده مىشود . فرشتهء اول به نام فره ورتى نيروى آسمانى است كه آن را اهورامزدا براى استوار