براى اين‌كه بررسى چنين موضوعى مهم و تاريخى براساسى ثابت و مطمئن استوار باشد بهترين راه مراجعه به آثار مكتوبى است كه از علما و انديشمندان گذشتهء اسلامى به صورت كتاب يا رساله در مجموعهء فرهنگ اسلامى برجاى مانده است ، ولى اين را هم بايد در نظر داشت كه براى بررسى كلى اين موضوع مراجعه به تمام اين آثار ضرورت ندارد ، زيرا چنين امرى نه ميسر است و نه مفيد ؛ ميسر نيست از آن‌رو كه آثار مكتوب در رشته‌هاى مختلف علوم و معارف اسلامى به اندازه‌اى است كه حتى فهرست كردن كامل همهء آنها هم عمرى مىخواهد ، و مفيد نيست زيرا همهء اين آثار از لحاظ اشتمال بر مطالب ناگفته و يا نمودن راه‌هاى نارفته يا غنى ساختن فرهنگ جهانى داراى ارزش مساوى نيستند . در مجموعهء فرهنگ اسلامى چه بسيارند كتابها و رساله‌هايى كه يا رونويسى از نوشتهء ديگران و يا جمع و تلفيق آراى گذشتگان و يا تقليدى ناقص و نارسا از آثار ايشان است ، و به همين‌جهت دانشمندانى كه در هرعصر و زمان به دانش و بينش معروف گرديده و آثارشان به صحت و اصالت شناخته شده معدود بوده‌اند . و مجموعهء همين آثار است كه به عنوان كتب مهم و اساسى معارف اسلامى شناخته شده ، و براى درك سير انديشه و علم در جهان اسلام هم كافى است همين كتب مهم و اساسى مورد مراجعه قرار گيرند . البته ميزان اهميت و اعتبار يك كتاب و همچنين تعداد كتبى كه مىتوان آنها را با اين عنوان معرفى كرد بسته به كيفيت ضوابط و معيارهايى است كه براى تشخيص اين امر در دست باشد ؛ اگر ضوابط و معيارها سخت و دشوار باشند عدهء كمترى از كتب را مىتوان مشمول اين عنوان ساخت ، و اگر قدرى مسامحه و آسان‌گيرى در كار باشد عدهء بيشترى را . خود من وقتى برحسب ضرورتى درصدد برآمدم فهرستى از اين نوع كتب در همهء رشته‌هاى علوم و معارف متداول بين مسلمانان تهيه كنم ، ضوابطى كه در دست داشتم بيش از يكصد و پنجاه كتاب را شامل نگرديد ، ولى در اين بررسى فعلى ملاك عمل نه آن فهرست بلكه فهرست ديگرى است كه آن را يكى از هم‌كاران سابق با ضوابطى ساده‌تر