محمد مهدى ملايرى

200

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

اين زمينه بايد صورت گيرد مطالعهء بعضى از متون مهم عربى و به خصوص متونى است كه احتمال ورود معرّبات فارسى در آنها زياد است ، اعم از كتابهاى ادبى و تاريخى و علمى و غيره . همهء اينها براى تهيهء يك فرهنگ جامع و كامل از كلمات فارسى كه در زبان عربى راه يافته لازم است ، ولى لازم‌تر از اينها براى كسانىكه در اين زمينه به جست‌وجو و مطالعه مىپردازند توجه به اين مطلب است كه مسأله تشخيص كلمات خارجى در يك زبان و بدست آوردن اصل و ريشهء آنها مسأله پيچيده‌اى است . و به‌خصوص در زبان عربى كه بسبب تغييرات خيلى عميق و تحولاتى كه در طى قرنها در اين گونه كلمات حاصل شده بازشناختن آنها از كلمات عربى اصيل بسى دشوار است . و گاهى اصول آنها به اندازه‌اى پوشيده و ناشناخته مانده كه حتى امر بر علماى لغت و مؤلفان فرهنگهاى معتبر عربى نيز مشتبه شده و آنها هم در اين زمينه از خطا و لغزش مصون نمانده‌اند . بنابراين ضرورت دارد كه با احتياط لازم و با تهيهء مقدّمات و وسايل كافى در اين راه قدم گذارد . و گذشته از ممارست و بحث و دقت فراوان يكى از مهمترين مقدمات و وسايل اين كار اين است كه اوّلا بطور كلى با طرز معاملهء زبان عربى با كلمات بيگانه ، و به خصوص با نوع تغييراتى كه در زبان عربى در كلمات فارسى حاصل شده ، به تفصيل آشنا شويم و ثانيا علل و عواملى را كه باعث پوشيده ماندن اصول اين كلمات و غالبا موجب اشتباه و لغزش ارباب لغت شده است به خوبى بشناسيم . در گفتارى كه چندى قبل زير عنوان « چند نكته دربارهء دگرگونيهاى كلمات فارسى در زبان عربى » « 1 » در همين مجله به چاپ رسيد ، سعى كرديم انواع تغييراتى را كه در اين‌گونه كلمات حاصل شده با ذكر نمونه‌ها و مثالهاى متعدد و تا جائىكه درخور آن گفتار بود با توجه به سير تاريخى آنها روشن سازيم ، و اكنون در اين گفتار هدف آن است كه نظر خوانندگان علاقه‌مند را به بعضى از علل و عوامل ديگرى كه باعث ناشناخته ماندن اين كلمات شده و در راه بحث و تحقيق

--> ( 1 ) . الدراسات الادبية ، شماره 1 و 2 ، سال 6 .