محمد مهدى ملايرى

193

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

متداول « سه يك » و « ده يك » در فارسى نوين ، شكل كهن‌ترى نيز وجود دارد . در شكل اخير به انتهاى مخرج يك كسر دو هجا افزوده مىگردد . يكى « - O » يا « - jo » كه در اساس همان عدد يك مىباشد ، دو ديگر ، پسوند « ta ( k ) » يا « da ( k ) » كه صورت و مخرج را به شكل واحدى بهم مىپيوندند . بدين‌سان ، بنا به داورى دكتر الس هاوزن ، بايد در پاره دوم واژه « دهويه » عددى كه نماينده واحد است ، نهفته باشد . تنها واژه‌اى كه بر اين اساس ساخته شده است و در فرهنگهاى فارسى نوين به چشم مىخورد ، واژه « دهيوده » بمعنى « يك‌دهم » است . بنا به نظر دانشمند محقق آقاى الس هاوزن ، از شكل « دهيوده » واژه « دهويه » كه نويسنده عرب بدست داده ، پديد آمده است و دليلش غلطخوانى ناشى از كيفيت خط پهلوى است كه در آن به جاى پارهء خوانده شد . « 1 » راه‌حل الس هاوزن [ به نظر نگارنده ] نامتحمل است . زيرا واژهء فارسى از طريق گفتار نه نوشتار ، نقل شده است . [ راوى بلاذرى ، مداينى بود . م . ] همانند نظر صائب الس هاوزن دربارهء تحريف « بيست » به « شش » كه آن را فقط در خط عربى امكان‌پذير مىداند ، مىبايد غلطخوانى پارهء دوم واژه نيز از روى خط عربى و به يارى آن توضيح داده شود . به كمك مطالبى كه از دكتر الس هاوزن آموختم ، توانستم به آسانى شكل آغازين دو واژهء پيشگفته را كه كاملا به موازات واژهء Pancota ( k ) پن چوتك [ پهلوى ] مىباشد ، بازسازى نمايم كه عبارت از ( دهوته ) و ( بيستوته ) باشد . اين شيوهء خواندن را نگارنده به دوست گرانمايهء خود آقاى الس هاوزن پيشنهاد نمود و ايشان پاسخ زير را لطف فرمودند : « اگرچه در وجود پسوند oda - در اعداد كسرى در فارسى نوين شكى

--> ( 1 ) . گروه حروف پهلوى در بالا به خط عبرى نشان داده شد . زيرا در زمان نگارش مقاله واژه‌هاى پهلوى را در اروپا با حروف عبرى آوانويسى مىكردند . پارهء اول به خط لاتين مىشود oda و پارهء دوم oje كه از روى مقالهء الس هاورن دريافته شد ( مترجم ) .