محمد مهدى ملايرى

158

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

شيرويه عليه پدرش خسرو پرويز و گرفتن و زندانى كردن وى است كه براى اثبات گناهان پدر نامه‌اى مفصل به او در زندان نوشته و خسرو هم به آن اتهامات پاسخ گفته و در بيشتر تاريخها آمده و در آنها مطالبى هم از آن نامه‌ها نقل گرديده است . « 1 » مكاتبات و رسائل دسته‌اى ديگر از آثار ساسانى نوشته‌هايى بوده است منسوب به پادشاهان ساسانى كه پس از ترجمهء به عربى در مآخذ اسلامى با عنوان « مكاتبات و رسائل » خوانده شده‌اند و چنان‌كه از آن مآخذ برمىآيد ، در قرنهاى نخستين اسلامى شمار نسبة زيادى از آنها در دسترس دبيران بوده . برخى از اين نامه‌ها از دورانى قديمتر از دوران ساسانى روايت مىشده . طبرى دربارهء بهمن پسر اسفنديار ملقب به اردشير گويد : وى چنان‌كه گفته‌اند در شأن و شوكت از بزرگترين پادشاهان ايران و در راى و تدبير برترين ايشان بود و او را نامه‌ها و رسائلىست كه از نامه‌هاى اردشير و عهد او برترند . « 2 » از اين نوشتهء طبرى چنين برمىآيد كه در روزگار او چنين نامه‌هايى منسوب به بهمن اردشير وجود داشته است . و آنچه اين را تأييد مىكند سخنان حكمت‌آميزىست كه از بهمن در كتب اسلامى روايت شده و مسكويه آنها را زير عنوان « حكم بهمن الملك » در كتاب جاودان خرد آورده است . « 3 » و همو در كتاب تجارب الامم در ذكر سيرت اردشير و عهد اردشير و بيان اين‌كه پادشاهان پس از وى از او پيروى مىكردند ، گويد ، و اردشير هم خود از بهمن و كوروش پيروى مىكرد . « 4 » از اردشير بابكان بجز عهد او كه ذكرش گذشت و بجز كارنامهء او كه نسخهء

--> ( 1 ) . تفصيل اين رويداد و بررسى اين دو نامه را هم در كتاب " الترجمة و النقل عن الفارسية . . . " ، ص 148 - 190 خواهيد يافت . ( 2 ) . طبرى ، 1 ، 687 . ( 3 ) . ابن مسكويه ، الحكمة الخالدة ، به تحقيق و تصحيح عبد الرحمن بدوى ، قاهره . ( 4 ) . ابن مسكويه ، تجارب الامم ، چاپ عكسى ، ج 1 ، ص 459 .