عربى برگرداند و آنها را يا به همان صورت يا در حالت تعريب باقى گذارده و در ديوان عربى هم همچنان به كار مىرفته‌اند كم نبوده است . اصطلاحات پارسى در ديوان عربى را مىتوان به دو دسته تقسيم كرد : يك دسته آنها كه از اصطلاحات فنّى ديوانى به شمار مىروند كه نمونهء آنها را در منابعى همچون كتاب مفاتيح العلوم خوارزمى مىتوان يافت ، و مراد از آن كلمات و تعابيرى است كه در ديوانها براى بيان انواع وسائل يا وظايف يا اصطلاحات متداول ديوانيان به كار مىرفته‌اند . و دستهء ديگر اصطلاحاتى است كه نمودار مشاغل و مراتب و درجات رسمى و ادارى در دستگاه حكومت خلفا است ، از آن نوع كه در كتابهايى همچون صبح الاعشى ذكر شده . هرچند اينها هم به طور عموم از وظايف ديوانى به شمار مىرفته‌اند ، ولى با دستهء اول فرق دارند . به‌هرحال در اينجا دربارهء هريك از اين دو دسته در يك گفتار گفتگو خواهد شد . اين توضيح هم اضافه شود كه آنچه از اين اصطلاحات در اينجا ذكر مىشود اصطلاحاتى است كه تا قرن چهارم هجرى كه تأليف كتاب در اين رشته‌ها به زبان عربى رواج يافت در زبان عربى باقىمانده بوده‌اند . و اينها به مناسبتهاى مختلف در آن كتابها ذكر شدند آن هم نه همهء آن اصطلاحات كه احتياج به استقراء كامل دارند ، بلكه اصطلاحاتى كه در طىّ مطالعات پراكنده به آنها برخورد شده و يادداشت شده‌اند . ولى اين را هم بايد گفت كه هرچند آنچه در اينجا ذكر مىشود نمودار كامل اصطلاحات پارسى ديوانى در زبان عربى نيست ، ولى چون از همين نمونه‌ها هم مىتوان تا حدى دربارهء خصوصيات آن ديوانها و كيفيت ترجمهء آنها اطلاعات سودمندى به دست آورد ، بنابراين در وضع موجود با اطلاع كمى كه در اين زمينه‌ها در اختيار داريم همين اندازه هم بسيار قابل استفاده و مغتنم است . اينك توضيحى دربارهء هريك از اين اصطلاحات به ترتيب الفبايى .