و اما دو خط ديگرى كه در روايت ابن مقفع بوده ، ولى ابن نديم آنها را نديده ، يكى خطى است كه آن را ويش دبيره نوشته و گويد كه با آن اصطلاحات پيشگويى و شرشر آب و طنين گوش و اشارهء چشم و ايماء و غمز و مانند اينها را بيان مىكرده‌اند . ابن نديم گويد نمونهء اين خط را كسى نديده و امروز در ميان ايرانيان هم كسى نيست كه اين خط را بنويسد . من از اماد مؤبد دربارهء اين خط پرسيدم . او گفت اين خط مانند ترجمهء عربى است . « 1 » و ديگرى خطى است كه آن را شاه دبيره مىخوانده‌اند و به گفتهء ابن نديم تنها پادشاهان ايران در بين خود با آن گفتگو ( مكاتبه ) مىكرده‌اند و ساير اهل مملكت از آموختن آن منع مىشده‌اند ، براى اينكه ديگران به اسرار پادشاهان پىنبرند . ابن نديم پس از بيان اين هفت خط گويد : ايرانيان خط ديگرى هم داشتند كه آن را راس سهريه ( شايد دانش دبيره ) مىگفتند و با آن منطق و فلسفه را مىنوشتند و آن داراى بيست و چهار حرف و داراى نقطه است و به دست ما نرسيده ( و لم تقع الينا ) . بنابراين مجموع خطهايى كه ابن نديم براى زبان پارسى نقل كرده هشت خط است كه تنها پنج خط آنها تا زمان ابن نديم موجود بوده و سه تاى ديگر از ميان رفته بوده و شايد ، هم وجود داشته ولى به او نرسيده است . روايت حمزهء اصفهانى حمزهء اصفهانى هم در كتاب التنبيه على حروف التصحيف « 2 » در روايتى از محمد المؤبد معروف به ابى جعفر متوكلى هفت‌گونه خط را كه گويد

--> ( 1 ) . در اين باره در كتاب فرهنگ ايرانى پيش از اسلام ، چاپ 2 ، ص 5 ، 4 و 6 توضيحى داده شده است . ( 2 ) . مطالبى كه از اين كتاب نقل شده از كتاب سبك‌شناسى استاد فقيد بهار گرفته شده و آن مرحوم هم آن را از نسخه‌اى از اين كتاب در كتابخانهء مدرسهء مروى كه در زمان تأليف كتاب سبك‌شناسى جزء كتابخانهء دانشكدهء حقوق بوده است نقل كرده و به گفتهء آن مرحوم آن نسخه خالى از اغلاط و تحريفات نيست اما نسخه‌اى است قديمى و تاكنون سواى اين نسخه از اين كتاب نسخهء ديگرى به دست نيامده ( سبك‌شناسى ، ج 1 ، ص 98 ) .