ابن قتيبه چنان كه گذشت مردى اهل دين و شريعت بود و غالب كتابهايش نيز در همان زمينه‌ها و به اصطلاح خودش در صلاح دين بود ولى عيون الاخبار در زمينه‌هاى ديگرى بود كه با صلاح دنيا يا به تعبير خود او با صلاح زمان ارتباط داشت هرچند يكى از كتابهاى ده‌گانه عيون الاخبار كتاب زهد بود ولى آن هم به عنوان جزئى از معارف عصر مطرح شده نه به عنوان هدف اصلى . خود او در اعتذار از اين امر كه به تأليف كتابى نه در صلاح دين پرداخته در مقدمهء آن چنين گويد : « موضوع اين كتاب اگرچه قرآن و سنت و شرايع دين و علم و حلال و حرام نيست ولى راهنمايى است به سوى امور متعالى و راهبرى است به منشهاى نيك و بازدارنده از پستيها و زشتيها ، به تدبير درست و اندازه‌شناسى رهنمون مىشود و به مداراى در سياست و آبادانى زمين وامىدارد . راه به سوى خدا يكى نيست و خير هم منحصر به شب‌زنده‌دارى و روزه‌دارى و علم حلال و حرام نيست ، راه به سوى خدا بسيار است و درهاى خير هم گشاده است و صلاح دين هم با صلاح زمان حاصل شود و صلاح زمان هم با صلاح سلطان فراهم گردد و صلاح سلطان هم پس از توفيق خداوند با ارشاد و حسن‌توجيه او دست دهد . و اينها كه در اين كتاب آمده گزيدهء اخبار و سخنانى است كه من آنها را مرتب ساختم تا براى كسانى كه از ادب‌آموزى غفلت دارند بينشى و براى اهل علم تذكرى باشد . فرمانروايان و فرمان‌بران را بيآگاهاند و پادشاهان را آرامش‌خاطر دهد . نظم و ترتيبى را هم كه به كتاب خود داده چنين توصيف كرده است : « من اين مطالب را در چند باب مرتّب نمودم و هر بابى را هم باهم شكل آن قرين ساختم و هر خبرى را با مانند آن و هر كلمه‌اى را با همزادش همراه گردانيدم تا فراگيرى آن براى طالبان و حفظ آن براى كسانى كه آن را به درس مىخوانند آسان باشد . پيش از اين گفته شد كه آنچه عيون الاخبار را از ديگر مؤلفات هم‌دوره آن ممتاز مىسازد اين است كه ابن قتيبه گذشته از نقل‌قولها و روايات و