آنها از لحاظ تصرف در تنظيم مطالب يا بيان نظر و عقيده يا امور ديگرى كه معمولا از مؤلفان صاحب‌نظر انتظار مىرود كم است تا آن حد كه اگر گفته‌ها و نوشته‌هاى خود مؤلف را نسبت به مطالب نقل شده بسنجند نسبت ناچيزى را نشان مىدهد . در كتاب عيون الاخبار هم هرچند اين روش خوشه‌چينى همچنان ادامه مىيابد ولى ويژگيهايى در آن ديده مىشود كه نمودار مرحله‌اى از تكامل است كه بر تأليف عربى گذشته و آن را از بىنظمى و ناپختگى به سوى نظم و كمال رهنمون كرده است . يكى از اين مراحل كه در اين سير تكاملى در عيون الاخبار ديده مىشود اين است كه در اين كتاب همهء روايات و حكايات و مسائل مختلف دسته‌بندى شده و هر دسته‌اى به تناسب موضوع زير يك عنوان مشترك به نام كتاب قرار داده شده و بدين ترتيب تمام عيون الاخبار به ده كتاب تقسيم شده بدين ترتيب : كتاب سلطان ، كتاب جنگ ، كتاب بزرگى و بزرگ‌منشى ، كتاب سرشتها و منشهاى ناپسند ، كتاب دانش و بيان ، كتاب زهد ، كتاب ياران و برادران ، كتاب نيازها ، كتاب طعام ، كتاب زنان . ديگر از اين مراحل اين است كه ابن قتيبه به خلافت ديگران براى اين كتاب هم مانند همه يا بيشتر كتابهايش مقدمه‌اى نوشته كه در آن علت تأليف و هدف خود را از آن بيان داشته و همه يا بيشتر كتابهايش را هم براى غرض خاصى كه همان نوآموزان و آگاه ساختن ناآگاهان بوده پرداخته است و اين هم از ويژگيهاى او و نشانى از نظم و ترتيب كار او و گامى در راه تحول تأليف عربى است . ولى آنچه بيش از همه كتاب عيون الاخبار را از ديگر مؤلفات آن دوره ممتاز مىسازد اين است كه ابن قتيبه گذشته از نقل‌قولها و روايات و شنيده‌هاى خود از خوانده‌هاى خويش هم مطالبى از كتابها و نوشته‌هاى موجود در زمان خودش در اين كتاب نقل كرده كه اين خود داستانى جداگانه دارد و دربارهء آن تفصيل بيشترى خواهد آمد .