ماد قديم كه دينور هم جزء آن بوده ) طالبان بسيار دارد . « 1 » و نوشته‌اند كه اهل مغرب او را چندان بزرگ مىشمردند كه هركس در نكوهش وى سخنى مىگفت او را به زندقه متهم مىساختند . « 2 » مغرب همانجا است كه نخستين تقليد از كتاب « عيون الاخبار » ابن قتيبه در آنجا به عمل آمد و آن كتاب « العقد الفريد » ابن عبد ربّه است . به‌هرحال داورى گذشتگان دربارهء برخى از كتابهاى ابن قتيبه هر چه باشد دربارهء دو كتاب او يعنى ادب الكاتب و عيون الاخبار كه در اينجا مورد گفتگو است نه تنها هيچگونه شك و ترديدى در صحت انتساب آنها به وى وجود ندارد ، بلكه اين كتابها از آنجا كه هريك در نوع خود بىنظير و سرآغاز كتابهايى بوده‌اند كه در آن رشته در زبان عربى تأليف شده ازاين‌رو همهء اهل علم و ادب در همهء دوره‌ها آنها را ستوده و از آنها سرمشق گرفته‌اند . « ادب الكاتب » كتابى است نسبتا كوچك كه آن را براى وزير عباسيان عبيد إله بن يحيى بن خاقان « 3 » و شايد هم به درخواست او تأليف كرده و « عيون الاخبار » كتابى است بزرگ و مفصل مشتمل بر ده بخش جداگانه كه هر بخشى از آن را خود مؤلف بنام كتاب ناميده است . مطالب « ادب الكاتب » بيشتر دربارهء مسائل نحوى و لغوى و بيانى و آن چيزهايى است كه آنها را براى درست گفتن و درست نوشتن و بازداشتن زبان و قلم از خطا لازم مىشمرده‌اند ، و بدين سبب بيشتر مطالب آن با زبان عربى يعنى قالبى كه مىبايستى انديشه‌هاى گوينده و نويسنده را دربرگيرد ارتباط مىيابد و موضوعهايى در آن مطرح است كه دانستن آنها براى هر گوينده و نويسندهء عربى از مقدمات ضرورى به شمار مىرود و از اين لحاظ به نظر برخى از علماء اين كتاب يكى از ركن‌هاى چهارگانهء ادب عربى به شمار مىرفته در رديف الكامل مبرّد و البيان و التبيين جاحظ و كتاب النوادر تأليف ابو على قالى كه به نظر ايشان

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 77 . ( 2 ) . مقدمهء عيون الاخبار ، ص 21 . ( 3 ) . عبيد إله بن يحيى بن خاقان در سال 236 وزارت متوكل خليفهء عباسى را عهده‌دار بود و در سال 256 وزارت الموفق برادر المعتمد خليفه عباسى را بر عهده داشت و در سال 263 ه . ق . درگذشت .