سه ركن ديگر ادب بوده‌اند « 1 » و به سبب اهميّتى كه طالبان ادب به اين كتاب مىداده‌اند چندين بار از سوى دانشمندان بعد شرح و تفسير شده است « 2 » . اما كتاب « عيون الاخبار » كه در اينجا مورد گفتگو است دربردارندهء محتواى آن قالب يعنى مطالبى است كه دانستن آنها را براى دبيران و اديبان به منظور گسترش دائره ديد و آگاهى ايشان ضرورى شمرده‌اند ، و به تعبير خود ابن قتيبه به منزلهء بنايى است كه بر روى آن پايه يعنى كتاب ادب الكاتب بنياد نهاده شده است . وى را در مقدمه اين كتاب در توضيح هدف خود و محتواى كتاب سخنان نسبة مفصلى است كه چنين خلاصه مىشود : « من پيش از اين براى كسانى از دبيران كه خود از كسب ادب غفلت مىورزند و نياز به وسيله‌اى دارند كتابى در معرفت و شناخت آن چيزهايى كه زبان دو دست را از خطا در گفتن و نوشتن باز دارد تأليف كرده بودم ولى چون آن كتاب تنها پاسخگوى بخشى از نيازمنديهاى آنان بود تكميل نمودم و برپايه‌اى كه نهاده بودم بنايى ساختم . اين كتاب در برگيرندهء نتايج برخورد خرد دانشمندان و انديشه دانايان و زبدهء افكار و پيرايهء ادب و ثمرهء تجارب اهل‌نظر و برگزيدهء سخن نويسندگان بليغ و شاعران تيزبين و سيرت پادشاهان و آثار گذشتگان است . ابن قتيبه در همين مقدمه خطاب به دبير زمان خود گويد : همه آنچه را در اين كتاب براى تو فراهم آوردم بدين قصد است كه تو خود را به پيروى از بهترين آنها ملزم سازى و با معيارهاى آن در اصلاح خود بكوشى و منشهاى ناپسند را ترك‌گويى و سنّتهاى نيك و سيرتهاى پسنديده را سرمشق خود گردانى و به ادب

--> ( 1 ) . ابن خلدون در اين باره گويد : و سمعنا من شيوخنا فى مجالس التعليم ان اصول هذا الفن ( الادب ) و اركانه اربعه دواوين و هى ادب الكاتب لابن قتيبه و كتاب الكامل للمبرّد و كتاب البيان و التبيين للجاحظ و كتاب النوادر لابى على القالى البغدادى ، و ما سوى هذه الاربعه فتبع لها و فروغ عنها . ص 553 و 554 طبع المطبعه الادبيه فى بيروت ، الطبعه الثالثه سنه 1900 م . ( 2 ) . مانند شرح ابن سيد بطليوسى در گذشته در سال 421 ه . و شرح جواليقى صاحب المعرّب در گذشته در سال 539 و شرحهاى ديگرى كه از لحاظ اهميت پس از اين دو شرح قرار مىگيرند .