محمد مهدى ملايرى
204
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
دوران اسلامى و از نزديكترين دبيران اين دوران به ديوان ساسانى و خطّ و صلى بين آن دو دوره بودهاند كه اگر هم در خاندان خود ريشه در دبيرخانه ساسانى نداشتهاند ، كه به احتمال زياد داشتهاند ، بارى به سبب نزديكى به آن دوران و آگاهى وسيعى كه به مقتضاى حرفهء خود از آن سازمانها داشتهاند و خود ابن مقفع هم بسيارى از نوشتههاى آن دوران را به عربى برگردانده ، گفتههاى او در آنچه مربوط به آن دوران مىشود پيوسته مورد اعتماد و استناد علماى سلف و محققان عصر حاضر و منبع اطلاعات ايشان بوده و هست . و با اين ترتيب طبيعى است كه گفتهء او در يك امر ديوانى كه مربوط به حرفهء خود او مىشود داراى اهميت زيادترى باشد زيرا گفتهء دبيرى آگاه و عالمى خبير است . و مغتنم است از آن رو كه دربارهء امور داخلى و سازمانهاى درونى دولت ساسانى اسناد زيادى در دست نيست تا بتوان نسبت به آنچه به دست مىآيد بىاعتنا ماند و يا با بىدقتى از آن گذشت . و از آنجا كه اين روايت مشتمل بر اصولى است كه گذشته از دبيرخانه ساسانى در ديوان انشاء خلفا و دولتهاى اسلامى هم همچنان جارى و مورد عمل بوده ، و همچنين مشتمل بر اصطلاحاتى است كه بايد شناخته گردند رعايت احتياط اقتضا دارد كه آن اصطلاحات به همانگونه كه ابن مقفع به كار برده يعنى با همان تعبير عربى به كار رود ، ازاينرو مناسب ديده شد كه نخست عين عبارت ابن مقفع به صورتى كه بلاذرى روايت كرده نقل و سپس به فارسى ترجمه شود آنگاه براى روشن شدن مطالب آن چند توضيح به آن اضافه گردد . به كار بردن ترجمه عربى اين اصطلاحات به جاى اصل پارسى آنها بدين سبب است كه اصل پارسى غالب آنها بدانگونه كه در آن دوران به كار مىرفته به صورتى كه محقق و دور از ترديد باشد در دست نيست و از اين گذشته اين اصطلاحات كه ابن مقفع ذكر كرده در همهء ديوانهاى اسلامى هم كموبيش به همين صورت به كار رفته
--> - اين امر در دوران ساسانى متداول بوده و در دوران اسلامى هم كموبيش استمرار داشته و به همين سبب مىتوان حدس زد كه خاندان ابن مقفع نيز از ديرباز در خدمت ديوان بودهاند .