محمد مهدى ملايرى
182
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
دبيران فارسىزبان برگرداندن ديوان همچنانكه موافقان نيرومندى همچون حجاج و دستگاه خلافت داشته مخالفانى هم داشته كه هرچند در نيرو به پاى موافقان نمىرسيدهاند ولى مىكوشيدهاند كه از لحاظ فنّى و حرفهاى مشكلات اين كار را باز نمايند . در رأس اين مخالفان دبيران و كاركنان فارسىزبان خود ديوان بودهاند كه ضرورتى براى اين كار نمىديده و گمان مىكردهاند كه با برگرداندن ديوان به زبان عربى آنها كار خود را از دست مىدهند ، چنان كه در همين روايت آمده كه وقتى زادان فرخ مطمئن شد كه صالح از عهدهء اين كار برخواهد آمد روى به دبيران فارسىزبان كرد و گفت براى خود كار ديگرى جستجو كنيد . ظاهرا تنها وسيلهاى كه اين دبيران براى جلوگيرى از اين كار داشتند يا گمان مىكردهاند كه دارند اين بوده كه صالح را وادارند تا در برابر حجاج خود را از انجام اين كار ناتوان نشان دهد شايد مىپنداشتهاند اگر او اظهار عجز كند حجاج كس ديگرى را براى انجام اين كار نخواهد يافت . و براى اينكه صالح را به چنين كارى وادارند مىكوشيدهاند با ذكر دشواريهاى فنى اين كار اين باور را در ذهن او بپروارانند كه اين كار واقعا از حد توانايى او خارج است و حتى براى تأييد دلايل فنى و حرفهاى خود دليلى مادى هم ضميمهء آن ساختهاند بدين معنى كه حاضر شدند مبلغى هم كه آن را بين صد هزار تا سيصد هزار درهم نوشتهاند به او بپردازند . مردان شاه پيشواى دبيران مخالف مردانشاه پسر زادان فرخ رئيس پيشين همين ديوان بوده و آنچه در روايت دربارهء دشواريهاى اين كار نقل شده از گفتگويى است كه ميان مردان شاه و صالح در اين زمينه روى داده است . از مختصرى كه از اين گفتگو در اين روايت آمده دو مشكل فنى به چشم مىخورد كه ظاهرا در آن دوران در نظر اهل ديوان مهمّ جلوه مىنموده است . كه يكى از آن دو به ساختمان زبان عربى برمىگشته و ديگرى به كمبود اصطلاحات و واژههاى لازم در آن . مشكل