جمله تحصيل عوائد آنجاها به آنها واگذار مىگرديد ، و قلمرو هريك از آن‌دو تا جايى مىرسيد كه مىتوانستند آنجا را بگشايند و به قلمرو خود بيفزايند . و به همين سبب بود كه از سرزمينهاى ايران تمام جنوب عراق و خوزستان و فارس و اصفهان و كرمان و سيستان و خراسان در قلمرو اميرنشين بصره قرار گرفت چون به وسيلهء سپاهيانى كه از اردوگاه بصره اعزام مىشدند گشوده شده بودند ، و شمال عراق و تمام مناطق غربى « 1 » و شمال غربى ايران تا آذربايجان و ارمنستان و سرزمينهاى جنوبى درياى خزر و قسمت عمدهء مناطق مركزى ايران جزء قلمرو كوفه شدند چون به وسيلهء سپاهيان اعزامى از كوفه تصرف شده بودند . و اگر هم گاهى محلى با كمك هر دو سپاه گشوده مىشد و بر سر اينكه آن محل در قلمرو كدام يك داخل گردد اختلافى ميان دو اميرنشين روى مىداد تصميم خليفه حل اختلاف مىكرد چنان كه دربارهء شهر شوشتر اتفاق افتاد . هرمزان فرمانرواى خوزستان توضيح آنكه فتح خوزستان با سپاه بصره بود كه ابو موسى اشعرى امير بصره خود آن را اداره مىكرد ، ولى چون در اثر مقاومت سخت هرمزان فرمانرواى آن خطه‌كار بر ابو موسى دشوار شد و وى از خليفه عمر كمك خواست ، عمر سپاه كوفه را هم مأمور كمك به او نمود . و چون اين دو سپاه از دو سوى به شوشتر كه در اين هنگام هرمزان در آن موضع گرفته بود روى آوردند و آنجا را از هرسو محاصره كردند و سرانجام بر هرمزان پيروز شدند و شوشتر را هم به تصرف درآوردند ، « 2 » بر سر اينكه آنجا در قلمرو بصره

--> ( 1 ) . از اين قاعده كلى بايد ماهان يا چنان كه در كتب عربى آمده ماهات را جدا گرفت . مراد از ماهات ماه بصره و ماه كوفه است ، چه از اين منطقهء غربى ايران نهاوند و ماسبذان و مهرجا نقذق تابع بصره شد و ماه بصره ناميده شد و همدان و دينور و حلوان تابع كوفه گرديد و ماه كوفه خوانده شد و مجموع اين ماهات مملكت ماه قديم است كه ماد و مادى باشد ( از حاشيه بهار بر مجمل التواريخ ص 94 ) . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر نگاه كنيد به : -