قصائدى كه در مدح بزرگان ايرانى مانند خاندان حسن بن مخّلد ، و ابراهيم بن المدبر ، و خاندان سهل حسن و فضل وزيران مأمون ، و پسر يزدادبه وزير مستعين ، و شاه بن ميكال و ابو العباس پسر بسطام و اسماعيل نوبخت و خاندان دينار - سروده بيش از مدائحى است كه دربارهء امراى عرب گفته است . « 1 » ولى ابن رومى را دربارهء خلفا شعر قابل ذكرى نيست بلكه بيشتر ممدوحان وى خاندانهاى ايرانى هستند مانند خاندان وهب ، و خاندان طاهريان و خاندان منجم و به ويژه على بن يحيى بن منجم ، و خاندان مدبّر و خاندان نوبخت . « 2 » ايرانيان حاميان زبان عربى به عنوان زبان دينى اسلامى آخرين خليفه‌اى كه نامى از وى به عنوان ممدوح در ديوان شاعرى برده شده الراضى بالله خليفه عباسى است كه در سال 322 به خلافت نشسته « 3 » و اين بدان معنى است كه از اين پس ديگر خلافت عباسى پناهگاهى براى زبان عربى و مشوقى براى شعراى عرب نيست و از اين تاريخ نشانى زبان و ادب عربى را بايد در فارس و خراسان و شكوفائى آن را بايد در نهضت ايرانى يافت و به‌خصوص در آنچه راجع به عصر 150 ساله پيشرفت علوم در اسلام در سلطنتهاى مستقل ايران گفته شد ( به مقاله ابو ريحان و گفته بنورسكى دربارهء فاصله بين سلطه اعراب و تركهاى سلجوقى مراجعه شود . ) از اين تاريخ بايد نشانى حاميان زبان عربى را به عنوان زبان دينى اسلامى در دولتهاى ايرانى در فارس و خراسان و گرگان و ساير مراكز علمى و فرهنگى ايران جستجو كرد و شكوفائى آن را هم بايد در شكوفائى علوم و فرهنگ اسلامى در نهضت ايرانى كه از خراسان سرچشمه مىگرفت يافت . دربارهء نهضت ايرانى در قرنهاى نخستين اسلامى و اثرى كه آن نهضت در

--> ( 1 ) . امراء الشعر ، ص 192 . ( 2 ) . امراء الشعر ، ص 231 - 232 . ( 3 ) . امراء الشعر ، ص 10 .