پيشرفت و گسترش فرهنگ اسلامى و زبان عربى داشته است در جاى ديگر « 1 » مطالبى گفته شده كه در اينجا به يكى دو نكته آن اشاره مىكنم : يكى آنكه نهضت علمى و ادبى اسلام هرچند در بغداد مركز خلافت عباسى شروع شد ولى دورهء نضج و كمال و گسترش آن مقارن بوده با دوره‌هائى كه خلافت بغداد رو به ضعف نهاده و عامل مؤثر در اداره سرزمينهاى شرقى خلافت كه مركز اين نهضت بوده حكومتهاى محلى ايرانى بوده‌اند و علاوه بر بغداد كه خود در اين دوره‌ها نيز عملا تابع يكى از اين حكومتها بوده ( دولت آل بويه ) مراكز علمى ديگرى هم در مناطقى از ايران مانند فارس و رى و طوس و نيشابور و خراسان و جاهاى ديگر به وجود آمده بود كه در گسترش دانش و ادب اثر بسيار داشتند . برخى از محققان « 2 » همين ضعف خلافت و تعدد مراكز قدرت را در داخلهء ايران مهمترين عامل اين شكفتگى علمى دانسته‌اند كه در تاريخ فرهنگ اسلامى و به تبع آن زبان عربى رخ نموده و آن دوران را از لحاظ فرهنگى دوران طلائى اسلام ساخته است . به نظر اينان « مدت زمانى را كه از يك طرف ضعف و سستى خلافت مركزى بغداد آن را از لحاظ سياسى و ادارى تا سرحد انحلال كشانده بود و از طرف ديگر هنوز قبائل ترك هم از مرزهاى شرقى به داخلهء ايران راه نيافته بودند يعنى در فاصلهء 150 سال يا بيشتر كه قدرت سياسى و ادارى و تا حدى هم علمى در دست دولتهاى كوچك محلى ايران بوده زمينه براى پيشرفت

--> ( 1 ) . در خطابه‌اى با عنوان « سير انديشه و علم در جهان اسلام تا زمان ابو ريحان و پس از آن » در كنگره جهانى ابو ريحان بيرونى منعقد در تهران در سال 1352 كه در يادنامه بيرونى « مجموعهء سخنرانيهاى فارسى ، كه آن را شوراى عالى فرهنگ و هنر در سال 1353 منتشر ساخته است از ص 1 - 25 به چاپ رسيده . ( 2 ) . مينورسكى در مقاله مربوط به زندگى ابن سينا كه ترجمهء عربى آن در دائره المعارف عربى چاپ دانشگاه لبنان ج 3 ، ص 218 بيروت 1960 ميلادى و ترجمه فارسى آن در مجله دوزبانى الدراسات الادبيه سال 2 ، شماره 3 ، بيروت 1339 هجرى شمسى ، 1960 ميلادى با عنوان ( ابن سينا چند نكته دربارهء زندگى و اصل و تبار او ) منتشر گرديد .