محمد مهدى ملايرى

305

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

صفحه به چاپ رسانيده است . ولى چون چاپى انتقادى و تحقيقى نيست نمىتوان از آن دربارهء نسخه يا نسخه‌هاى خطى كه مستند اين چاپ بوده اطلاعاتى به دست آورد . اين ترجمه هرچند همه مطالب اصل عربى را به تقريب شامل مىشود ولى به دو علت نمىتوان آن را به عنوان يك ترجمهء دقيق كه از هر لحاظ منطبق با اصل باشد و همهء خصوصيات انشائى و طرز تعبير آن را منعكس كند مورد اعتماد قرار داد ، يكى بدان جهت كه مترجم در بيان مطالب كتاب با كم و زياد كردن آنها و همچنين در ترتيب آن مطالب دخل و تصرف كرده و به همين علت هم ترجمه‌اش را انتخاب ناميده نه ترجمه « 1 » ، و ديگر آنكه مترجم در ترجمهء بعضى كلمات و عبارات دقت كافى به كار نبرده و حتى گاهى بسبب همين بىدقتى و شايد ناآشنايى به دقايق لغت عرب دچار غلط و اشتباه هم شده است . بنابراين اين ترجمه فقط از لحاظ اطلاع عمومى و كلى از مطالب و مضامين اين كتاب مفيد است و از نظر تحقيقى به منظور پىبردن به تمام خصوصيات متن چنان كه گفتيم قابل استفاده نيست . و اما كتابهايى كه از آثار اخلاقى ايران در اين مجموعه ذكر شده و از آنها مطالبى نقل گرديده براساس متن عربى كتاب مسكويه بدين شرح است :

--> - عباسقلى كه جمعى از بزرگان دين و دولت حاضر بوده و از بابت عمل بنده گفت‌وگو مىفرمودند جناب مستطاب حجة الاسلام ملاذالانام حاجى ملا على سلمه إله تعالى بر مظلومى بنده تصديق فرموده بودند ، چون اسم مظلوم از زبان شريف ايشان جارى شد اين را ميمنت دانستم و مظلوم را نيز بر نام خود الحاق كردم كه اسم و لقب اين بنده مسافر مظلوم يانك جى درويش فانى است » ( خلاصه و نقل از خاتمه كتاب ، ص 427 - 423 ) . ( 1 ) . خود مترجم در اين‌باره چنين نوشته است : « در واقع اين نسخه انتخاب ترجمه‌اى است كه ديگران كرده‌اند نه ترجمه و اين معنى هم علاوهء آن گرديد كه اندك تصرفى نيز در آن نموده آيد . مثل آنكه چون صاحب كتاب سخنان هر حكيم را از حكماى روم و فرس و عرب و هند جدا جدا نقل كرده و به اين اعتبار تكرار بسيار در كلمات واقع گشته مكررات را تا ميسر باشد حذف كند و در بعضى مواضع موافق مقام استشهادى از احاديث و اشعار اكابر و سخنان عرفان الحاق نمايد و در ترتيب نيز تقديم و تأخيرى نسبت مناسبت جايز دارد . . . و به سبب اين تغييرات چون نسخه على حده شده به انتخاب تسميه نمود » ( جاودان خرد فارسى ، ص 15 و 16 از مقدمه ) .