الاصغر » « 1 » و « ترتيب العادات فى الاخلاق و السياسة » « 2 » و مهمتر از همه كتاب « تهذيب الاخلاق » « 3 » او است كه در همه دوره‌هاى اسلامى به عنوان يكى از كتب اساسى در حكمت عملى و اخلاق شمرده شده است . از ميان همه تأليفات مسكويه در حكمت و اخلاق اين دو كتاب يعنى « تهذيب الاخلاق » و « جاودان خرد » داراى اهميت و خصوصياتى جداگانه هستند زيرا مسكويه در كتاب نخستين كه « تهذيب الاخلاق » باشد سعى كرده است كه اخلاق را بر اساس علمى و منطقى و ترتيب تعليمى و آموزشى استوار سازد ، و در آن بيشتر به بيان اصول و مبانى علم اخلاق پرداخته است . مسكويه اين كتاب را بر شش مقاله تقسيم كرده و در هر مقاله‌اى موضوعى را به بحث و گفت‌وگو گذارده ، از قبيل مبادى اخلاق ، تعريف اخلاق ، و پاك داشتن آن ، نيكى و انواع آن ، عدالت ، دوستى و يك‌رنگى و بهداشت تن . و به همين جهت مطالب آن به هم پيوسته و با نظم و ترتيب منطقى است و خود نيز در مقدمهء تهذيب الاخلاق به اين امر توجه داده و گفته است : « غرض ما در اين كتاب اين است كه براى خود اخلاقى به دست آوريم كه همهء كارهايى كه از ما سر مىزند خوب و پسنديده باشد ، و با اين حال عمل بدان هم ساده و آسان باشد نه دشوار و پرزحمت و اين

--> - مسكويه و همچنين خود مسكويه نام آن را در آخر كتاب « الفوز الاصغر » ذكر كرده‌اند ولى تاكنون نسخه‌اى از آن به دست نيامده . ( 1 ) . از اين كتاب چندين دست‌نويس در كتابخانه‌هاى اسكوريال و پتنه و موزه بريتانيا و كتابخانه اسعد در استانبول و خالديه در قدس ، و آستانه مشهد ، و كتابخانه پيشاور موجود است . و در سال 1319 هجرى مطابق 1901 ميلادى در بيروت و در سال 1325 هجرى مطابق 1907 ميلادى بار ديگر در قاهره به چاپ رسيده است . ( 2 ) . از اين كتاب جز نام آن‌كه در معجم الادباى ياقوت آمده خبر ديگرى نداريم . ( 3 ) . از اين كتاب نسخه‌هاى خطى متعدد در كتابخانه‌هاى شرق و غرب وجود دارد و تا به حال چندين بار در هند و استانبول و قاهره و تهران و بيروت به چاپ رسيده و آخرين و صحيح‌ترين چاپ آن همان است كه در سال 1966 ميلادى در بيروت جزء انتشارات چشن صدساله دانشگاه امريكايى بيروت به تحقيق آقاى دكتر قسطنطين زريق استاد آن دانشگاه به چاپ رسيده است .