محمد مهدى ملايرى

302

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

كار هم بر اساس منطقى و ترتيب تعليمى گذاشته شده باشد . ولى كتاب جاودان خرد را به ذكر جزئيات آداب و دستورالعملهايى كه در زندگى روزانه و روابط اجتماعى افراد مورد عمل است اختصاص داده است . مسكويه در پايان كتاب جاويدان خرد خود پس از سخن كوتاهى دربارهء شناخت نفس در اشاره به همين مطلب گويد : « اگر نبود كه من اصول را به تمامى در كتاب خود موسوم به تهذيب الاخلاق به‌طور وافى بيان كرده‌ام بر خود فرض مىدانستم كه آنها را در اينجا ياد كنم ، ولى غرض ما در اين كتاب بيان جزئيات آداب است با مواعظ حكيمان هر ملت و مردم و ما در اين امر از مؤلف كتاب « جاودان خرد » « 1 » پيروى كرديم همچنانكه در آغاز كتاب هم وعده كرديم . » « 2 » جاودان خرد مسكويه يعنى همين مجموعه‌اى كه شامل جاويدان خرد ساسانى و رسائل ديگر ايرانى و غير ايرانى است بيش از يك‌بار به فارسى هم ترجمه شده و يكى از ترجمه‌هاى آن به چاپ هم رسيده است . دربارهء ترجمه‌هاى فارسى اين كتاب و نسخه‌هاى موجود آنها عبد الرحمن بدوى مصحح و ناشر متن عربى آن اطلاعاتى بدين مضمون به دست مىدهد : « از اين كتاب يك ترجمه فارسى موجود است كه آن را شيخ تقى الدين محمد بن شيخ محمد ارجانى تسترى ( شوشترى ) ترجمه كرده است . شيخ تقى الدين در دربار اكبر امپراطور معروف هند و پسرش جهانگير مىزيسته و براى اكبر كتاب شاهنامهء فردوسى را از نظم به نثر درآورده ، و براى پسرش جهانگير هم همين كتاب جاويدان خرد را از عربى به فارسى برگردانده است ؛ اين مطلب را مترجم در آغاز ترجمه خود ذكر كرده ، يك دست‌نويس از اين ترجمه در موزهء بريتانيا ( نسخه‌هاى خطى فارسى ج 2 ، ص 440 از فهرست ريو ( Rieu موجود است . يك ترجمه ديگر هم از همين جاويدان خرد مسكويه هست كه كار محمد حسين حكيم است و يك نسخه خطى آن در « ديوان هند » در لندن ( به شماره 173 )

--> ( 1 ) . مقصود جاودان خرد ساسانى است كه وصف آن خواهد آمد . ( 2 ) . الحكمة الخالدة ، ص 25 .