آثارى از نوشته‌هاى ساسانى مىيابيم كه در مؤلفات ديگر اسلامى ديده نمىشود ، و از آن جمله است همين كتاب « جاودان خرد » كه چنان كه گفتيم در آن ترجمه عربى تعدادى از اندرزنامه‌ها و حكمت و ادب ايران محفوظ مانده است . مسكويه گذشته از مقام ادبى كه داشته از حكماى بنام و مورخان صاحب نظر عالم اسلامى نيز به‌شمار مىرفته است . وى تاريخ طبرى را نزد ابو بكر احمد بن كامل قاضى ( متوفى در سال 350 هجرى ) كه دوست و همنشين ابو جعفر طبرى مؤلف آن تاريخ بوده آموخت ، و دانش پيشينيان را نزد ابن خمار كه به اين علوم آشنايى زيادى داشت فرا گرفت ، و در منطق و پزشكى شهرتى كسب كرد ، تا جايى كه او را بقراط دوم لقب دادند ، و او را با ابن سينا هم مجالسى بوده است . و گرچه ابو حيان توحيدى او را در فلسفه كم‌مايه و كم‌استعداد شمرده و او را به سختى انتقاد كرده « 1 » ولى بدون شك در حكمت عملى و اخلاق داراى مقامى شامخ بوده و نوشته‌هاى متعددى از او در اين رشته برجاى مانده است . در رشته تاريخ كتاب معروف او « تجارب الامم » « 2 » كه شامل يك دوره تاريخ عمومى است و به سال 372 يعنى سال وفات عضد الدوله ختم مىشود ، در مجموعهء تواريخ اسلامى داراى اهميت و اعتبارى خاص است ، و در رشته حكمت عملى و اخلاق به جز اين كتاب جاودان خرد كه در آن مجموعه ارزنده‌اى از حكمت و اخلاق ايران و روم و عرب و هند فراهم آورده ، كتابهاى ديگرى نيز تأليف كرده مانند « الفوز الاكبر » « 3 » و « الفوز

--> ( 1 ) . الامتاع و المؤانسة ، 1 / 35 . ( 2 ) . از اين كتاب اين مجلدات بدين ترتيب به چاپ رسيده : 1 - به وسيلهء لئن كيتانى Leon Caetani در مجموعه يادنامه جب شمارهء 7 ، چاپ عكسى از نسخهء خطى كتابخانه اياصوفيا با يك مقدمه و خلاصه : جلد اول تا سال 37 هجرى ، جلد 5 از سال 101 تا 256 ، 2 - به‌وسيلهء آمدروز H . F . Amedroz و مرگوليوث Margoliouth . سه مجلد اخير تجارب الامم ، با ترجمه و شرح فهرست در لندن در سالهاى 1920 و 1921 ميلادى و اخيرا هم آقاى دكتر ابو القاسم امامى به تصحيح و چاپ مجدد اين كتاب پرداخته و دو جلد از آن را جزء انتشارات سروش به چاپ رسانيده ، 1366 هجرى شمسى برابر با 1987 ميلادى . ( 3 ) . ياقوت نام اين كتاب را در ارشاد الاريب معروف به معجم الادباء در شرح حال -