محمد مهدى ملايرى
298
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اخلاقى ساسانى را نقل كرده ، و آن را به مناسبت نام نخستين رسالهء ايرانى آن « جاودان خرد » ناميده است ، و گاهى برخى از مؤلفان آن را « ادب العرب و الفرس » نيز خواندهاند . و از آنجا كه مسكويه خود از دانشمندان نامى علم اخلاق در ايران و اسلام است ، و ساليان دراز كتابخانهاى بسيار غنى شامل آثار ايرانى و اسلامى در اختيار داشته ، و ترجمههايى هم كه او از آثار ايرانى نقل كرده قديمترين ترجمههايى است كه از آن آثار به زبان عربى شده و به احتمال بسيار زياد ترجمههايى است كه مستقيما از زبان فارسى ساسانى به عمل آمده ، از اين رو كتاب او مجموعهاى است بىنظير و براى كار ما كه بحث و بررسى در نوع و كيفيت ادبيات اخلاقى ايران و سير آن در حكمت عربى و اسلامى است بسيار باارزش و گرانبها است . و به اين جهت شايسته و بلكه لازم است كه در اينجا دربارهء اين مجموعه و مؤلف آن و آثارى كه در آن نقل شده و ارتباطى كه با موضوع كتاب ما دارد با تفصيل بيشترى سخن گوييم . جاودانخرد مسكويه احمد بن محمد مسكويه مؤلف اين كتاب كه به نقل ياقوت در 9 صفر 421 هجرى بدرود زندگى گفته از خاندانى ايرانى و زردشتى بوده كه خود يا پدرش « 1 » به دين اسلام گرويده و در دستگاه ابن عميد و پسرش ابو الفتح به كار دبيرى پرداخته است . او چنان كه خودش در تجارب الامم نوشته مدت هفت سال شبانهروز در خدمت ابن عميد وزير ركن الدوله به سر برده و سرپرستى كتابخانه او را برعهده داشته « 2 » و به همين جهت به « خازن » معروف شده و او را غالبا با كنيه ابو على خازن خواندهاند . ابن عميد از مردم قم و يكى از وزيران باتدبير و هوشمند دربار ديلميان
--> ( 1 ) . بنا به نقل ياقوت او خودش به دين اسلام درآمده ( نك ، شرح حال او در جلد 2 كتاب ارشاد الاريب از ص 96 - 88 چاپ مارگوليوث ) ولى از اينكه نام پدرش محمد بوده چنين حدس زدهاند كه نخست پدرش به دين اسلام درآمده است ( عبد الرحمن بدوى مقدمه الحكمة الخالدة ، ص 15 ) . ( 2 ) . تجارب الامم ، ص 276 .