محمد مهدى ملايرى

296

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

عربى ترجمه شده و ابن نديم از آنها اطلاع يافته و يا آنها را ديده است ولى در همين فهرست كه مورد بررسى است نام كتابهاى ديگرى هم در همين زمينه‌ها ديده مىشود كه هرچند ترجمهء مستقيم از نوشته‌هاى ساسانى به‌شمار نمىآيند ولى دور از تأثير آنها هم نيستند . از آن جمله‌اند كتابهايى كه در دورهء اول عصر عباسى ، يعنى دوره‌اى كه در تاريخ خلافت عباسى به دورهء نفوذ ايرانيان معروف شده ، تأليف گرديده‌اند . در اين فهرست يازده كتاب يا رساله از همين نوع تشخيص داده شده ، مانند كتابى كه ابراهيم بن زياد براى مهدى خليفه عباسى نوشته ، و كتابهايى كه محمد بن الليث براى هارون الرشيد و يحيى بن خالد برمكى تأليف كرده است ، و در اين فهرست با اين عنوانها ذكر شده‌اند : « كتاب ابراهيم بن زياد فى الادب للمهدى » ، « كتاب محمد بن الليث الى الرشيد يعظه » ، و « كتاب محمد بن الليث الى يحيى بن خالد » ؛ و علاوه بر اينها مىتوان كتابهاى ديگرى را در اين فهرست يافت كه هرچند تصريح يا اشاره‌اى به اصول فارسى آنها نشده ولى به احتمال قوى آنها هم از اصول فارسى نقل شده‌اند . مانند دو كتابى كه ابن نديم در اوائل اين فهرست ذكر كرده يكى در ادب و ديگرى در تدبير منزل و نام مؤلفان آنها دچار تحريف شده ، يا « كتاب ملك من الملوك الخالية الى ابنه فى التأديب » و « كتاب ملك صالح من الملوك فيه جماع رؤوس امور الملوك التى عليها تدور سياستها » و امثال اين قبيل كتابها كه مسلما داراى اصل عربى نبوده‌اند . و چون ما در اينجا تنها به ذكر كتابهايى مىپردازيم كه به‌طور مسلم از مآخذ ساسانى ترجمه شده‌اند بدين جهت از تفصيل دربارهء بقيه كتبى كه نسبت آنها به مآخذ ساسانى تا اين حد قطعى و مسلم نيست مىگذريم .