محمد مهدى ملايرى
156
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
فارسى اين كتاب دو نسخهء چاپ شده از اين نسخهء عربى را در دست داشتهاند نقل مىكنم : « اين داستان بختيار كه به طبع رساندهام و تحريرهاى ديگرى هم كه از آن موجود است از يك اصل قديم و به ظن غالب از يك اصل قديم پيش از اسلام و جزء داستانهائى است كه در دورهء ايجاد حيات ادبى عربى يعنى در سه چهار قرن اول هجرى از فارسى ساسانى به عربى درآمده و در شمار كتابهايى از قبيل كليله و دمنه و سندباد نامه و نظائر آنها و از قبيل كتب متعدد ديگرى بوده كه ابن النديم در الفهرست از آنها ياد مىكند . نوع تمثيلات و كيفيت استنتاج از آنها و نامهائى كه در آنها بهكار رفته و در ترجمههاى عربى و گاه در تحريرات فارسى باقىمانده همه اين حدس را تقويت مىكنند . از دو نسخهء عربى بختيارنامه كه فعلا در دست دارم و از كتابخانهء دوست فاضلم آقاى افشار شيرازى به عاريت گرفتهام يكى به سال 1807 به تصحيح گوستاوس كنوس Gustavus Knos تحت عنوان قصة العشر وزراء و ماجرى لهم مع ابن الملك آزادبخت ( Historia de cen Vezirorum et Filu Regis Azad Bacht ) كه با مقدمهاى بسيار كوتاه در گوتينگن چاپ شد و ديگرى به تصحيح ميشل جورجى عورا و با مقدمهء مختصر او كه به سال 1886 ميلادى به نام « عجائب البخت فى قصة الاحدى عشر وزيرا و ابن الملك آزادبخت » در مصر به طبع رسيد . نسخهاى را كه ميشل جورجى عورا چاپ كرده ، بنابر آنچه در مقدمهء كتاب نوشته است اصلا به حروف سريانى نوشته شده و مورخ به تاريخ سنه هزار بعد از ميلاد مسيح ( 390 هجرى ) بود ، ولى ميشل جورجى عورا بعد از اين اطلاع به اشتباه چنين افزوده است كه : « و هى عربية الاصل غير مستخرجه عن لسان اجنبى » و معلوم نيست چگونه چنين سخنى گفته و حال آنكه نشانهء نقل كتاب از زبان بيگانه به زبان تازى از همان عنوان كتاب كه مصحح آن را به غلط « آزاربخت » ( آزادبخت ) خوانده تا پايان كتاب كه چندين نام ايرانى ديگر در آن آمده است هويدا است . . . مطلب ديگرى كه دربارهء اين هر دو نسخه قابل ذكر است آنكه نظم