كتاب معروف به ايساغوجى « مقدمه علم و منطق » تأليف فرفوريوس صورى را نيز او به عربى برگردانده است . و قاضى صاعد اندلسى « 1 » و ابن نديم « 2 » هم ابن مقفع را از جمله كسانى شمرده‌اند كه دو كتاب قاطيغورياس و بارى ارميناس تأليف ارسطو را مختصر كرده‌اند و او را در طبقه الكندى و اسحق بن حنين و احمد بن طيب آورده‌اند . ابن مقفع اختصار اين دو كتاب و همچنين كتابهاى يونانى ديگرى كه ترجمه آنها را به وى نسبت داده‌اند از زبان فارسى به عربى برگردانده نه از زبان يونانى . زيرا وى با زبان يونانى آشنايى نداشته و در هيچ‌يك از منابع قديم هم ذكرى از اين مطلب نشده ، و گفته ابن نديم هم در الفهرست كه گويد : « ايرانيان در قديم تعدادى كتاب در منطق و طب به زبان فارسى برگردانده بودند كه بعدها عبد الله ابن مقفع و ديگران آنها را به زبان عربى ترجمه كردند » « 3 » ، نيز اين احتمال را تأييد مىكند . اقتباسى از كتاب مقولات عشر در كتاب مفاتيح العلوم خوارزمى ( ابو عبد الله محمد بن احمد بن يوسف الكاتب ) موجود است . « 4 » و چنان كه مسعودى در مروج الذهب ، « 5 » به نقل از محمد بن على عبدى ذكر كرده ابن مقفع برخى از كتب مانى و ابن ديصان و مرقيون را نيز به عربى ترجمه كرده بوده است . « 6 »

--> ( 1 ) . طبقات الامم ، ص 49 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 248 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 242 . ( 4 ) . تقىزاده ، هزاره فردوسى ، ذيل ص 32 . ( 5 ) . مروج الذهب ، ج 8 ، ص 164 . ( 6 ) . دربارهء مانى و دين او تحقيقى عالمانه از استاد فقيد تقىزاده به زبان فارسى موجود است كه در سال 1335 به انضمام متون عربى و فارسى دربارهء مانى و مانويت فراهم آورده آقاى احمد افشار شيرازى از طرف انجمن ايران‌شناسى در تهران در چاپخانه مجلس به چاپ رسيده و منتشر شده است . مقاله تقىزاده به عربى هم ترجمه شده و در مجله « الدراسات الادبية » ج 4 ، ص 196 - 284 به چاپ رسيده . ابن ديصان يكى از فيلسوفان قديم بوده كه در بين سالهاى 154 - 222 ميلادى در ايران و بين النهرين مىزيسته ، و آراء و عقايد وى مخالف با عقايد حكيم ديگرى به نام مرقيون " Marcion " بود . اين دو هريك پيشواى طريقت مختلفى در دين -