محمد مهدى ملايرى
15
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اين همان كاخ است كه در دوران عباسى به قصر عيسى بن على معروف گرديد . « 1 » حملهء روميان به ايران ولى پيروزيهاى شاپور به همين پيشرفتهاى داخلى محدود نمىشد از پيروزيهاى مهم او كه آوازهاى جهانى داشت و شايد همان هم اثرى كلى در نامگذارى انبار به فيروز شاپور داشته درهم شكستن حملهء مغرورانهاى بود كه ژوليان امپراطور روم با نيروى فراوان و تجهيزات كافى از همين منطقه به داخله ايران نمود و شاپور با روش جنگى دفاعى خود كه اميانوس مارسلينوس آن را در آنچه از سفرنامهء او نقل خواهد شد روش جنگى ايرانى مىنامد « 2 » ، آن حمله را درهم شكست و ژوليان را در همين سرزمين از پاى درآورد و جانشين او و سران لشكر روم را براى اينكه اجازهى ، بازگشت آنها را به كشور خودشان بدهد وادار ساخت تا به دلخواه او قراردادى را امضا كنند كه براى روميان جز سرافكندگى چيزى نداشت . از حسن اتفاق از اين حمله و مراحل مختلف آن در نوشتهء اميانوس مارسلينوس تاريخنگار رومى كه خود شاهد ماجرا بوده مطالبى آمده كه هم روش جنگى دفاعى شاپور دوم را در قرن چهارم ميلادى روشن مىسازد . و هم
--> ( 1 ) . از اين كاخ در مآخذ اسلامى بدينگونه يادشده . بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 304 - 305 : « ثم عبر المسلمون جسرا » كان معقودا » عند قصر سابور الذى يعرف اليوم بقصر عيسى بن على فخرج اليه خرز ادبن ماهبنداد و كان موكّلا به ، فقاتلوه و هزموه » . ( 2 ) . اين روش همان است كه در جلد اول اين كتاب ( گفتار نهم ) از زبان رستم فرخزاد سپهسالار دوران يزدگرد آخرين شاه ساسانى خطاب به يزدگرد ، هنگامى كه به او دستور داد تا خود به جنگ اعرابى كه به داخلهء ايران نفوذ كرده بودند برود و كار را يكسره كند بدين صورت بيان كرد كه در آن وضعى كه پيشآمده يعنى دشمن به داخله ايران نفوذ كرده به هيچ روى نبايد در جنگ شتاب كرد بلكه بايد با تدبير و تأنّى گام برداشت و تا آنجا كه ممكن است نبرد اصلى را به تاخير انداخت ، و كوشيد تا مهاجمان را خسته و فرسوده ساخت ، و براى اين كار بايد لشكرى آماده ساخت و به ميدان فرستاد و پيوسته آن را مدد رسانيد ، اگر آسيبى به آن رسيد آن را تلافى كرد ، و اگر هم شكست يافت لشكر ديگرى را جايگزين آن ساخت و به ميدان فرستاد و پيوسته آن كار را از راههاى مختلف تكرار كرد تا مهاجمان خسته و فرسوده گردند آنگاه با يك حمله بزرگ و فراگير آنها را تارومار ساخت .