محمد مهدى ملايرى
97
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
روستائيانى كه در كنارههاى رودخانهء قم به كشت و زرع مىپرداختند درگير شدند . در تاريخ قم داستانى از درگيرى اين عربها با مردم سه روستاى تيمرهها ( دو تيمره و انار ) بر سر تقسيم آب اين رودخانه آمده كه خواندنى است . اين سه روستا از آب رودخانهء قم مشروب مىشدهاند و چنان كه از روزگاران بسيار كهن در ايران رسم بوده و هنوز هم هست روستاهائى كه از اينگونه رودها مشروب مىشوند هريك در جائى از رود كه طبق سنّت كهن بدان اختصاص دارد ، بند يا بندهائى موقت بر آن مىبندند و آب آن را به كشتزارهاى خود مىبرند و پس از گذشت فصل كشت و زرع دوباره بندها را مىگشايند تا آب همچنان در رودخانه روان شود . مردم اين سه دهستان نيز چنين مىكردهاند . اينك داستان آنها و اين مهاجران صحرائى ناآشنا به امر آب و آبيارى ، چنان كه در تاريخ قم آمده است : چون از نوروز يك ماه بگذشتى ، اهل تيمره و انار آب رودخانهء قم بازبستندى . . . و چون عرب در قم متمكّن شدند روى به ناحيت تيمره و انار نهادند كه يا آب تابستان را هم به جانب ما روانه كنيد يا آب زمستان را هم از رودخانه بازگيريد . . . اهل تيمره به حصار گريختند . . . عرب دست برآورد ، و سدّها كه در ميان رودخانه نهاده بودند مجموع خراب كردند و آب رودخانه را به جانب قم روانه گردانيدند و در قم باغها ساختند و كشتزارهاى تيمره و انار به كلّى خشك گشتند . . . و همهء اوقات عرب با ايشان كوشش مىكردند و كارزار مىكردند ، و مردم ايشان را به اسيرى مىگرفتند . و بديشان انواع مضرّت و زيان مىرسانيدند و سدّها و رودخانهء ايشان مىشكافتند و خراب مىكردند ، تا اهل تيمره و انار از قوّت بطش ايشان عاجز شدند ، و در دفع ايشان هيچ چاره و حيلت نداشتند و مقاومت با ايشان نمىتوانستند كرد . پس به ناچار بر حكم عرب فرود آمدند و گفتند ما مطيع و منقاديم و طلب رضاى شما مىكنيم و متابعت سيرت شما مىنمائيم . » « 1 » * * * دربارهء نظام ديوانى و مالى و همچنين نظام آبيارى حاكم بر اين سرزمين پس
--> ( 1 ) . تاريخ قم ، ص 48 .