در زمان معاويه زياد بن ابيه ، و در زمان عبد الملك ، حجّاج بن يوسف ، اين سمت را يافتند « 1 » . آنها حاكم بر تمام قلمرو عراق يعنى ايران‌شهر قديم مىشدند . و از آنجا كه اعراب غالبا پايتخت هركشورى را به نام همان كشور مىخوانده‌اند بنابراين طبيعى بود ، كه سرزمين سواد را هم كه بصره و كوفه در آن قرار داشته‌اند به نام عراق بخوانند و حكومت عراق را شامل همهء سرزمين‌هائى بگردانند كه در قلمرو ايران يا ايران‌شهر بوده است . و چون برخى از خلفاى اموى خود شخصا امير و حاكمى بر خراسان مىگماشتند و آن را به اختيار عامل عراق نمىگذاشتند از اين‌رو خراسان به تدريج از قلمرو حكومت عراق خارج گرديد ، و به همين‌سبب وقتى خليفه‌اى مىخواست حكومت خراسان را هم به والى خود در عراق واگذار كند نظر به اين سابقه نام خراسان را هم جداگانه در فرمان او ذكر مىكردند . و ظاهرا از آن زمان بوده كه عراق شامل تمام سرزمين‌هاى ايران به‌جز خراسان مىگرديده . در دوران عباسى كه مركز خلافت در بخش شرقى سرزمين‌هاى اسلامى يعنى در ايران قرار داشت و مانند دوران اموى حكومت عام و شاملى به نام عراق نداشتند و هريك از مناطق مختلف ايران هم مانند خراسان به نام‌هاى خاص خود همچون كرمان و فارس و خوزستان و طبرستان و گيلان و آذربايجان و مانند اينها شناخته مىشده‌اند به تدريج قلمرو كلمهء عراق هم جمع‌تر گرديده تا جائى كه اين كلمه تنها شامل سواد يعنى سورستان قديم و بخش غربى و مركزى ايران ، واقع بين دو استان فارس و آذربايجان « 2 » ، كه در عربى به نام جبال خوانده مىشده گرديد . شايد بدين‌سبب كه اين‌جا مانند استانهاى ديگر ايران داراى اسم خاص و

--> ( 1 ) . كسانى از كارگزاران بصره و كوفه كه عهده‌دار هردو مىشدند منحصر به اين دو تن نبوده كه درين‌جا به عنوان نمونه ذكر شدند . ( 2 ) . شهرى كه در حال حاضر به نام اراك خوانده مىشود و مركز استان مركزى ايران است ، پيش از تقسيمات كشورى جديد به نام عراق خوانده مىشد . نام اصلى آن سلطان‌آباد بود كه براى تشخيص آن از شهرهاى ديگرى كه به اين نام خوانده مىشده‌اند آن را سلطان آباد عراق مىگفتند كه مقصود از آن همين عراق عجم بوده .