علت اين نامگذارى چنين نوشته است : « ايرانشهر به چند بخش تقسيم مىشد : آن بخش را كه در فاصلهء بين دو محل برآمدن آفتاب در بلندترين روز و كوتاه‌ترين روز سال قرار داشت به نام خراسان ( - شرق ) مىخواندند . و آن بخش را كه در فاصلهء بين دو محل فرورفتن خورشيد در بلندترين روز و كوتاهترين روز سال قرار داشت خربران مىگفتند كه به معنى مغرب است . و آن بخش را كه در فاصلهء بين محل برآمدن خورشيد در كوتاه‌ترين روز و محل فرورفتن خورشيد در كوتاه‌ترين روز سال قرار دارد نيم‌روز مىناميدند كه به معنى جنوب است . و آن بخش كه در فاصلهء بين محل برآمدن خورشيد در بلندترين روز و محل فروشدن خورشيد در بلندترين روز سال قرار دارد به نام باختر مىخواندند كه معنى آن شمال است . و آن بخش كه در وسط اين چهار بخش قرار دارد به نام « سورستان » مىخواندند . پس آن بخش كه سورستان خوانده مىشد نسبت به ساير بخشهاى ديگر ايرانشهر مانند قلب است در سينه و به همين‌جهت سرزمين سورستان را كه نام قديم همين سواد بود « دل ايرانشهر » مىخواندند ، كه تفسير آن به عربى « قلب ايرانشهر » است « 1 » * * * سنجش بين نوشتهء ابن رسته و آنچه در بندهشن در اين زمينه آمده در پى آنچه در آغاز همين گفتار دربارهء ارتباط مآخذ عربى اسلامى با منابع ايرانى ساسانى گذشت براى آنكه اين نوشتهء ابن رسته در آنچه در تعريف جهات چهارگانه است با آنچه در اين‌باره در كتاب بندهشن آمده سنجيده شود متن عربى كتاب ابن رسته و سپس عبارت بندهشن عينا نقل مىشود . متن عربى ابن رسته چنين است « و كانت ايرانشهر مقسومة باقسام ، قسمة منها ما بين مطلع اطول النّهار الى مطلع اقصر النّهار و تسمّى خراسان . و قسمة منها ما بين مغيب اطول النّهار الى مغيب اقصر النّهار و تسمّى

--> ( 1 ) . ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 104 و 105 .