محمد مهدى ملايرى
426
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
حجاج بن عبيد بوده و پيش از اين تاريخ به هلاكت رسيده بوده « 1 » . و ام جميل هم غاشيهء مغيره بوده و اختصاص به او هم نداشته اين زن معمولا غاشيهء امرا و اشراف مىشده ، و برخى از زنان در زمان خود كه مقصود زمان جاهليت است به چنين كارى دست مىزدهاند . عبارت طبرى دربارهء عمل ام جميل و مغيره چنين است : « كانت غاشية للمغيرة و تغشى الأمراء و الاشراف و كان بعض النساء يفعلن ذلك فى زمانها » « 2 » . گمان مىرود در اين عبارت با عنوانى روبرو هستيم كه زنان چند شوهره دوران جاهليت را بدان عنوان مىخواندهاند . از جمله گونههاى مختلفى كه براى ازدواج يا به عبارت بهتر روابط بين زنان و مردان در دوران جاهليت عرب نوشتهاند ، يكى هم زنان چند شوهره است . يعنى زنانى كه به جاى يك شوهر چند شوهر مشخص و معلوم مىگرفتهاند ، و همين هم آنها را از روسپىها كه معمولا آنها را با صفاتى ديگر مىخواندهاند متمايز مىساخته ، و چنين پيداست كه اين زنان را غاشيه مىگفتهاند ؛ نه بغىّ و عاهر بدانگونه كه روسپىها را بدان نامها مىخواندهاند . غاشيه از غشاء است كه هم به معنى پوشاندن و فراگرفتن است و هم به معنى جماع و تناوب در آن ، و بدينمعنى غاشيه به زنى گفته مىشده كه خود را به نوبت در اختيار مردان خود مىگذاشته و با اين ترتيب همه را مىپوشانده و چنين پيداست كه اين رسم ناهنجار با آنكه در اسلام به شدت منع شده بوده ولى هنوز پايههاى آن در عرف و عادت مردمى كه بدان خو گرفته بودهاند آن اندازه سست نشده بوده كه ارتكاب چنان كار زشتى حتى براى كسى چون مغيره كه خود را امير المسلمين مىخوانده آن اندازه موجب شرمسارى گردد كه دست كم از رده حاكمان و زمامداران امور مسلمانان خارج گردد . قانونى از آن رسم منسوخ شايد بتوان انگاشت كه در اين تاريخ هنوز آن اندازه از اسلام نگذشته بوده كه باورهاى آن در درون همهء قبائل عربى نفوذ كند تا آداب و رسوم ناستوده خود را در پرتو آن زشت و ناستوده
--> ( 1 ) . طبرى 1 / 2529 . ( 2 ) . طبرى 1 / 2530 .