گفتار بيست و يكم بصره از سنگلاخهاى لغوى تا واقعيات تاريخى و جغرافيايى آنچه دربارهء آن معروف است * بصره در كتابهاى لغت عربى * عتبة بن غزوان در بصره * هدف عمر از اعزام عتبه به بصره * واقعيات تاريخى و جغرافيايى * راههايى كه از بصره مىگذشته * در جستجوى نام بصره از خلال واقعيات تاريخى * روايتى از حمزهء اصفهانى * توضيحى درباره بسراه و نظيرى براى آن * سؤالى كه به ذهن مىرسد * پاسخى كه بايد بدان انديشيد * باز هم سخنى در تعريب و تحريف * مرگ عتبة بن غزوان و امارت مغيرة بن شعبه * وضعى كه پسند خليفه و كمال مطلوب مغيره بود * بصره شهرى كه شيطان در آن لانه كرد . آنچه دربارهء آن معروف است معروف است كه بصره و كوفه را عربها در دوران فتوحات اسلامى بنياد نهاده‌اند و پيش از آنها اين‌جا سرزمينى متروك و بىنام و