ديگر اين‌كه عربها اين رود را در دوران اسلامى و تا پيش از آنكه به نام شطّ العرب معروف شود ، به نامهاى مختلفى مىخواندند . شايعترين نام آن « دجلة العوراء » بوده كه به گفته ياقوت براى آن همچون نام خاص ( علم ) بوده است « 1 » ، گاهى آن را فيض البصره و گاهى هم آن را دجلهء بصره يا فرات بصره خوانده‌اند . ولى ايرانيان يعنى ساكنان بومى اين منطقه آن را همچنان به نام قديم آن يعنى بهمنشير مىخواندند . مسعودى كه در قرن چهارم هجرى مىزيسته و كتاب التنبيه و الاشراف خود را در سال 345 هجرى نوشته در آن كتاب در سخن از مسير فرات از سرچشمه‌هاى اصلى تا مصب آن در بطيحه و سپس پيوند آن با دجله گويد : « در اينجا در دجلة العوراء كه به فارسى آن را بهمنشير خوانند به دريا مىريزد و اين همان دجلهء مفتح ؟ ؟ ؟ و ابلّه و آبادان است « 2 » » . مجراى بهمنشير قديم و اروندرود امروز هم همان است . سخنى دربارهء شط العرب در مورد لفظ شط العرب اين نكته هم درخور توجه مىنمايد كه شط در عربى به معنى ساحل دريا يا ساحل رود است و به معنى رود يا نهر نيامده « 3 » . و در همهء مآخذ جغرافيايى و تاريخى عربى هم شط به معنى ساحل و كناره به كار رفته « 4 » . نخستين بارى هم كه كلمهء شط العرب در قديمىترين كتاب جغرافيايى عربى

--> اعمال بصره به هم مىرسند و چون آب جوبره نيز به ايشان مىرسد آن را شط العرب مىگويند . » ( سفرنامهء ناصرخسرو . به كوشش محمد دبير سياقى چاپ تهران 1335 ه ش . ص 113 . ( 1 ) . ياقوت معجم البلدان ، 2 / 553 . ( 2 ) . مسعودى ، التنبيه و الاشراف ، ص 52 . ( 3 ) . و الشط ، شاطى النهر و جانبه . . . و قال ابو حنيفة شطّ الوادى سنده الذى يلى بطنه . . . لسان العرب « الشط ، جانب النّهر ، جمع شطوط و شطّان . . . » و الشط جانب النهر ، قرية باليمامه . . . ( معجم البلدان ، در كلمه شط 3 / 290 ) و از كتابهاى لغت جديد « الشط ، ج شطوط و شطان : شاطى النهرا و البحر . » ( المنجد ) . ( 4 ) . و از آن جمله در اين نوشتهء استخرى است در مسالك الممالك : « فامّا عبّادان و الأبلّه و المفتح و المذار فعلى شطّ دجلّة . و هى مدن صغار متقاربة فى الكبر عامرة الا الأبلّه فانها اكبرها » . ( مسالك الممالك ، چاپ بربل ، ص 81 ) يعنى ابادان و ابلّه و مفتح و مذار بر كنارهء دجله قرار دارند ، آنها شهرهايى كوچك و هم‌اندازه و آباد هستند ، مگر ابله كه از همه آنها بزرگتر است .