محتمل است . به نوشتهء قدامه عايدات اين استان در قديم ، كه مراد او پيش از اسلام است ، نود هزار درهم بوده و در زمان او يعنى قرن سوم هجرى ، سى هزار كر گندم و بيست هزار كر جو و دويست و هفتاد هزار درهم نقد بوده است « 1 » . * * * در استان كسكر گذشته از محصولات ديگر ، برنج هم به فراوانى كشت مىشده و برنج عمده‌ترين خوراك مردم آنجا بوده . ياقوت در وصف خوزستان آورده كه در آنجا همه دانه‌ها از گندم و جو و برنج به عمل مىآيد و از برنج نان مىپزند و آن خوراك غالب آنها است . مانند كسكر در واسط « 2 » . و به همين‌سبب در سياههء خراج آنجا گذشته از گندم و جو كه در خراج غالب استانها بوده در خراج كسكر برنج هم از قديم به چشم مىخورد و در دوران اسلامى هم وضع به همانگونه ادامه داشته است . * * * خسروشاپور مركز استان شادشاپور يا كسكر و شهر اصلى آن كه در كتب جغرافيايى قديم عربى معمولا به نام قصبه خوانده مىشود شهر خسروشاپور بوده كه عامّه مردم آن را خسّابور مىگفته‌اند . اين شهر در فاصله پنج فرسخى محلى بوده است كه بعدها در دوران اسلامى حجاج بن يوسف كاخ خود را در آنجا ساخت و به نام واسط مركز اين استان گرديد « 3 » . در كنار شهر خسروشاپور و مناطق كشاورزى آن منطقه ديگرى قرار داشته به نام خسروفيروز كه نهر معروف به موفّقى كه گويند آن را الموفّق بالله خليفه عباسى در اين استان حفر كرده بوده از كنار اراضى آن مىگذشته و ياقوت از آن نام برده است « 4 » . ياقوت در روايتى هم كه از موبدان زمان مأمون خليفه عباسى نقل كرده آورده است كه واسط در ايام داراى داريان ( يكى از پادشاهان ايران ) افرونيه خوانده مىشده ، و در آن دوران

--> ( 1 ) . قدامه ، نبذ من كتاب الخراج ، المسالك ، ص 238 . ( 2 ) . معجم البلدان ، ج 2 ، ص 496 . ( 3 ) . معجم البلدان ، ج 2 ، ص 442 . ( 4 ) . معجم البلدان ، ج 4 ، ص 686 .